समर सोल्सटिस

अयन एउटा खगोलीय घटना हो जुन वर्षमा दुई पटक हुन्छ — एक पटक ग्रीष्म ऋतुमा र अर्को पटक शीत ऋतुमा — जब ध्रुवहरूबाट हेर्दा सूर्य आकाशमा आफ्नो उच्चतम वा न्यूनतम स्थानमा पुग्छ। यस बेला सूर्यको सापेक्षमा पृथ्वीको धुरीको झुकाव आफ्नो अधिकतम बिन्दु, करिब २३°२६′ मा पुग्छ।

अयन प्रत्येक वर्ष जुन २० वा २१ तारिख र डिसेम्बर २१ वा २२ तारिखमा पर्छ। ग्रीष्म अयनको दिन सम्बन्धित गोलार्धमा वर्षकै सबैभन्दा लामो दिन हुन्छ, जबकि शीत अयनको दिन सबैभन्दा छोटो दिन हुन्छ।

जुनमा उत्तरी गोलार्धमा ग्रीष्म अयन (Summer Solstice) र दक्षिणी गोलार्धमा शीत अयन (Winter Solstice) हुन्छ। अर्थात्, जुन अयनका बेला बेलायत, अमेरिका, क्यानडा, रुस, भारत र चीनमा ग्रीष्म ऋतु हुन्छ र त्यो वर्षकै सबैभन्दा लामो दिन हुन्छ, जबकि अस्ट्रेलिया, अर्जेन्टिना, चिली, न्युजिल्यान्ड र दक्षिण अफ्रिकामा शीत ऋतु हुन्छ र त्यो वर्षकै सबैभन्दा छोटो दिन हुन्छ।

डिसेम्बरमा यसको ठीक उल्टो हुन्छ: उत्तरी गोलार्धमा शीत अयन र दक्षिणी गोलार्धमा ग्रीष्म अयन हुन्छ। अर्थात्, डिसेम्बर अयनका बेला बेलायत, अमेरिका, क्यानडा, रुस, भारत र चीनमा शीत ऋतु हुन्छ र त्यो वर्षकै सबैभन्दा छोटो दिन हुन्छ, जबकि अस्ट्रेलिया, अर्जेन्टिना, चिली, न्युजिल्यान्ड र दक्षिण अफ्रिकामा ग्रीष्म ऋतु हुन्छ र त्यो वर्षकै सबैभन्दा लामो दिन हुन्छ।

यस भ्रमबाट बच्न अयनलाई सामान्यतया जुन अयन (उत्तरी अयन) र डिसेम्बर अयन (दक्षिणी अयन) भनेर छुट्ट्याइन्छ। शीत अयनलाई हिवर्नल अयन (Hibernal Solstice) पनि भनिन्छ।

हिन्दू ज्योतिषमा जुन अयनलाई सायन दक्षिणायन (Tropical Dakshinayana) भनिन्छ — सूर्यको दक्षिणतर्फको यात्रा। तर निरयन दक्षिणायन (Sidereal Dakshinayana) भने कर्क संक्रान्तिबाट सुरु हुन्छ; यो अवधिलाई पितृयान भनिन्छ र यसलाई श्राद्ध तथा दानका लागि उपयुक्त मानिन्छ, नयाँ शुभ कार्य थाल्नका लागि होइन।