ॐ
नेपाल ज्योतिषपरम्परागत विज्ञान

नेपाली ऋतु - नेपालका छवटा ऋतुहरू

फेसबुकX (Twitter)ह्वाट्सएप

नेपालको विक्रम सम्वत् पात्रोमा पर्ने छवटा ऋतुहरू र आज कुन ऋतु छ।

वर्ष चयन गर्नुहोस्

वि.सं. २०८३

तलका अङ्ग्रेजी मितिहरू विक्रम सम्वत् २०८३ का लागि हुन् — वर्ष फेरेर अर्को वर्षका अङ्ग्रेजी मिति हेर्नुहोस्। नेपाली (वि.सं.) मिति हरेक वर्ष उस्तै रहन्छ।

  • वसन्त ऋतु

    नेपाली मिति (वि.सं.)
    १ चैत – ३१ वैशाख
    अङ्ग्रेजी मिति
    १५ मार्च – १४ मे २०२६

    राशि: मीन देखि मेष

    भर्नल इक्विनक्स यस ऋतुको मध्यमा पर्दछ।

  • ग्रीष्म ऋतु

    नेपाली मिति (वि.सं.)
    १ जेठ – ३२ असार
    अङ्ग्रेजी मिति
    १५ मे – १६ जुलाई २०२६

    राशि: वृष देखि मिथुन

    समर सोल्सटिस ग्रीष्म ऋतुको अन्त्य हो।

  • वर्षा ऋतु

    नेपाली मिति (वि.सं.)
    १ साउन – ३१ भदौ
    अङ्ग्रेजी मिति
    १७ जुलाई – १६ सेप्टेम्बर २०२६

    राशि: कर्क देखि सिंह

    समर सोल्सटिस बाट वर्षा ऋतु सुरु हुन्छ।

  • शरद ऋतु

    नेपाली मिति (वि.सं.)
    १ असोज – ३० कात्तिक
    अङ्ग्रेजी मिति
    १७ सेप्टेम्बर – १६ नोभेम्बर २०२६

    राशि: कन्या देखि तुला

    अटमनल इक्विनक्स यस ऋतुको सुरुमा पर्दछ।

  • हेमन्त ऋतु

    नेपाली मिति (वि.सं.)
    १ मङ्सिर – ३० पुस
    अङ्ग्रेजी मिति
    १७ नोभेम्बर २०२६ – १४ जनवरी २०२७

    राशि: वृश्चिक देखि धनु

    विन्टर सोल्सटिस मा हेमन्त ऋतु समाप्त हुन्छ।

  • शिशिर ऋतु

    नेपाली मिति (वि.सं.)
    १ माघ – ३० फागुन
    अङ्ग्रेजी मिति
    १५ जनवरी – १४ मार्च २०२७

    राशि: मकर देखि कुम्भ

    विन्टर सोल्सटिस बाट शिशिर ऋतु सुरु हुन्छ।

नेपाली मिति विक्रम सम्वत् र अङ्ग्रेजी मिति सन् (ग्रेगोरियन) पात्रो अनुसारका हुन्।

प्रत्येक ऋतुको सरल व्याख्या

वसन्त ऋतु – ऋतुराज

यस ऋतुमा जाडो सकिएर प्रकृतिले नयाँ काँचुली फेर्छ। रूखहरूमा नयाँ पालुवा पलाउँछन्, लालीगुराँस र विभिन्न फूलहरू फुलेर वनजङ्गल रङ्गीचङ्गी बन्छ, अनि कोइलीको कुहु-कुहु आवाज गुञ्जिन थाल्छ। दिनहरू बिस्तारै न्यानो र रमाइला हुन थाल्छन्। यसै ऋतुमा वैशाख १ गते नेपाली नयाँ वर्ष सुरु हुन्छ र चैते दसैँ तथा रामनवमी जस्ता चाडपर्वहरू मनाइन्छन्।

ग्रीष्म ऋतु – गर्मी र खेतीको तयारी

यो वर्षकै सबैभन्दा तातो र लामो दिन हुने समय हो। तराईमा लु (तातो हावा) चल्छ भने पहाडमा तिर्खाएका डाँडाहरू वर्षाको पर्खाइमा हुन्छन्। यस ऋतुको अन्त्यतिर मनसुन (वर्षा) को आगमन हुन्छ। किसानहरू मकै र धान खेतीका लागि खेतबारी तयार पार्छन्। यही समयमा आँप, लिची जस्ता मीठा फलफूलहरू पाक्छन्। साउन महिनाको सुरुसँगै किसानहरू खेतमा धान रोप्न व्यस्त हुन्छन्।

वर्षा ऋतु – प्रकृति र कृषिको उत्सव

यो निरन्तर भारी वर्षा हुने समय हो, जसले खडेरी परेको धर्तीलाई शीतलता दिन्छ। देशैभरिका डाँडाकाँडाहरू हरियालीले ढाकिन्छन्, झरना र नदीहरू पानीले भरिएर गड्गडाउँदै बग्छन्। रोपेको धान खेतमा पानीको सहाराले अग्लो हुँदै बढ्दछ। यो कृषिप्रधान देश नेपालका लागि वरदान मानिन्छ, यद्यपि बाढी र पहिरोको जोखिम पनि यसै बेला हुन्छ। यसै ऋतुमा नागपञ्चमी र जनैपूर्णिमा जस्ता पर्व पर्छन्।

शरद ऋतु – चाडपर्व र सुनौला खेत

वर्षा सकिएर मौसम एकदमै सुहाउँदो, सफा र कञ्चन हुन्छ। आकाश गाढा नीलो देखिन्छ र हिमालहरू चाँदी जस्तै टल्किएर मुस्कुराउँछन्। खेतमा धान पाकेर नेपाली भूगोल नै सुनौलो रङ्गमा परिणत हुन्छ र बाली काट्न तयार हुन्छ। यो नेपालका सबैभन्दा ठूला चाडपर्वहरू दसैँ, तिहार र छठ मनाउने रमाइलो उत्सवको ऋतु हो। पर्यटकहरूका लागि यो नेपाल घुम्ने सर्वोत्तम समय हो।

हेमन्त ऋतु – बाली भित्र्याउने र चिसोको सुरुवात

यो जाडोयाम सुरु हुनुअघिको सङ्क्रमणकालीन समय हो। किसानहरू अन्नबाली (धान) काटेर थन्क्याउन र भित्र्याउन व्यस्त हुन्छन्, त्यसैले यसलाई ‘भकारी भर्ने’ ऋतु पनि भनिन्छ। दिनहरू बिस्तारै छोटिँदै जान्छन्। बिहानीपख चिसो हावा चल्न थाल्छ, दुबोमा शीतका थोपाहरू जम्छन् र गाउँघर तथा सहरहरूमा कुहिरो (हुस्सु) लाग्न थाल्छ। यस बेला हरिबोधनी एकादशी र विवाह पञ्चमी जस्ता धार्मिक उत्सवहरू हुन्छन्।

शिशिर ऋतु – चरम जाडो र विश्राम

यो वर्षकै सबैभन्दा चिसो र छोटा दिनहरू हुने समय हो। रूखका पातहरू झरेर सुक्खा देखिन्छन्। उच्च पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा भारी हिमपात हुन्छ भने तराईमा शीतलहर चल्छ। बिहान खेतबारीमा हिउँका कण (तुसारो) जम्छन्। मानिसहरू आगो तापेर न्यानो हुन खोज्छन्। यो ऋतु प्रकृतिले फेरि वसन्तको न्यानोपन र नयाँ जीवन प्राप्त गर्नका लागि लिने एउटा छोटो विश्राम जस्तै हो। यसै ऋतुमा माघे सङ्क्रान्ति र महाशिवरात्रि मनाइन्छ।