भर्नल इक्विनक्स
सूर्य विषुववृत्त पार गर्ने दिन — वसन्त औपचारिक रूपमा सुरु हुन्छ र दिन-रात लगभग बराबर हुन्छन्।
भर्नल इक्विनक्स (Vernal Equinox)
वसन्त ऋतु सुरु हुन्छ
दिन र रात लगभग बराबर हुन्छन्।
शुक्रबार, २० मार्च २०२६
८:३० रात
वि.सं. २०८२ चैत ६
- सूर्योदय
- ६:०८ बिहान
- सूर्यास्त
- ६:१४ साँझ
- दिनको लम्बाइ
- १२ घण्टा ६ मिनेट ४७ सेकेन्ड
- अघिल्लो दिन
- १२ घण्टा ५ मिनेट ८ सेकेन्ड
- अर्को दिन
- १२ घण्टा ८ मिनेट २७ सेकेन्ड
दिन बिस्तारै लामो हुँदै गएको छ।
UTC समय: 2026-03-20T14:45:36.044Z
यो किन हुन्छ
पृथ्वी आफ्नो अक्षमा ढल्केकी छ — सूर्यको वरिपरि घुम्दा यसैले हाम्रा ऋतुहरू बनाउँछ।
वसन्त सुरु — सूर्य विषुववृत्तमाथि सिधा हुन्छ, त्यसैले दिन र रात लगभग बराबर।
विषुव भनेको के हो?
विषुव एउटा खगोलीय घटना हो जुन वर्षमा दुई पटक हुन्छ — एक पटक वसन्त ऋतुमा र अर्को पटक शरद ऋतुमा — जब पृथ्वीको धुरी सूर्यतर्फ न त झुकेको हुन्छ न त सूर्यबाट टाढा। विषुवका दिन सूर्यको सापेक्षमा पृथ्वीको झुकाव लगभग ०° हुन्छ, जसका कारण त्यस दिन रात र दिनको अवधि लगभग बराबर हुन्छ — करिब १२-१२ घण्टा।
विषुव प्रत्येक वर्ष मार्च २० वा २१ तारिख र सेप्टेम्बर २२ वा २३ तारिखमा पर्छ, र यी दुवै दिन दिन र रातको लम्बाइ लगभग बराबर हुन्छ।
मार्च विषुव — उत्तरमा वसन्त, दक्षिणमा शरद
मार्चमा उत्तरी गोलार्धमा वसन्त ऋतु हुने भएकाले त्यहाँ मार्च विषुवलाई वासन्त विषुव (Vernal Equinox) वा स्प्रिङ विषुव भनिन्छ। त्यही बेला दक्षिणी गोलार्धमा शरद ऋतु हुने भएकाले त्यहाँ यसैलाई शारदीय विषुव (Autumnal Equinox) वा फल विषुव भनिन्छ। अर्थात्, मार्च विषुवका बेला बेलायत, अमेरिका, क्यानडा, रुस, भारत र चीनमा वसन्त ऋतु हुन्छ, जबकि अस्ट्रेलिया, अर्जेन्टिना, चिली, न्युजिल्यान्ड र दक्षिण अफ्रिकामा शरद ऋतु हुन्छ।
सेप्टेम्बर विषुव — उत्तरमा शरद, दक्षिणमा वसन्त
त्यसैगरी, सेप्टेम्बरमा उत्तरी गोलार्धमा शरद ऋतु हुने भएकाले त्यहाँ सेप्टेम्बर विषुवलाई शारदीय विषुव वा फल विषुव भनिन्छ, जबकि दक्षिणी गोलार्धमा वसन्त ऋतु हुने भएकाले त्यहाँ यसैलाई वासन्त विषुव भनिन्छ। अर्थात्, सेप्टेम्बर विषुवका बेला बेलायत, अमेरिका, क्यानडा, रुस, भारत र चीनमा शरद ऋतु हुन्छ, जबकि अस्ट्रेलिया, अर्जेन्टिना, चिली, न्युजिल्यान्ड र दक्षिण अफ्रिकामा वसन्त ऋतु हुन्छ।
मार्च र सेप्टेम्बर विषुव किन भनिन्छ?
यस भ्रमबाट बच्न विषुवलाई सामान्यतया मार्च विषुव (उत्तरी विषुव) र सेप्टेम्बर विषुव (दक्षिणी विषुव) भनेर छुट्ट्याइन्छ।
हिन्दू ज्योतिषमा विषुव
हिन्दू ज्योतिषमा वासन्त विषुवलाई वसन्त विषुव वा वसन्त सम्पात भनिन्छ। तर अयनांश (precession) का कारण यसको हिन्दू परम्परागत मिति बिस्तारै खगोलीय मितिभन्दा फरक हुँदै गएको छ, र अहिले यसलाई मेष संक्रान्तिका रूपमा मनाइन्छ।