भगवान कल्कि

कल्कि अवतार भगवान विष्णुको एक मात्र अवतार हो जो अहिलेसम्म भएको छैन, तर भविष्यमा हुने भविष्यवाणी गरिएको छ। हिन्दू धर्म अनुसार, कलियुगको अन्त्यमा श्रावण शुक्ल पक्षको षष्ठी तिथिमा भगवान विष्णुले कल्कि रूपमा अवतार लिनुहुनेछ। वैष्णव सम्प्रदायका मानिसहरूले यस दिनलाई कल्कि जयन्तीको रूपमा मनाउँछन्।

भगवान कल्किको विवरण श्रीमद्भागवत र कल्कि पुराण सहित विभिन्न हिन्दू ग्रन्थहरूमा पाउन सकिन्छ। कल्कि अवतारको विषय हिन्दू विद्वानहरू बीच गहन छलफलको विषय हो र यस अवतारका बारेमा समय-समयमा विभिन्न विचार र धारणाहरू साझा गरिन्छन्।

कल्कि अवतारको उत्पत्ति

श्रीमद्भागवत महापुराणको १२औं स्कन्धमा भगवान कल्किको अवतारको बारेमा निम्न श्लोक मार्फत पुष्टि गरिएको छ,

अर्थात्, शम्भल नामक गाउँमा विष्णुयश नामका एक ब्राह्मण हुनेछन्। उनी एक दयालु र भक्त मानिस हुनेछन्। ती धर्मात्मा ब्राह्मण विष्णुयश र उनकी पत्नी भगवान कल्किका माता-पिता बन्नेछन्।

कल्कि पुराणमा पाइने विवरण अनुसार, भगवान कल्किले भगवान परशुरामलाई आफ्नो गुरुको रूपमा स्वीकार गर्नुहुनेछ र उहाँको मार्गदर्शनमा युद्ध कलाको प्रशिक्षण लिनुहुनेछ। त्यसपछि, भगवान कल्किले भगवान शिवको तपस्या गर्नुहुनेछ र उहाँबाट वरदानको रूपमा दिव्य हतियारहरू प्राप्त गर्नुहुनेछ। ऋषि याज्ञवल्क्य भगवान कल्किका पुरोहित हुनुहुनेछ।

भगवान कल्किको जन्मको विस्तृत विवरण कल्कि पुराणमा पाइन्छ, जसमा भनिएको छ कि, कलियुगको अन्त्य र सत्य युगको सुरुवातमा, शम्भल नामक गाउँमा विष्णुयश नामका ब्राह्मण बस्नेछन्। उनको विवाह सुमति नामकी महिलासँग हुनेछ। विष्णुयश र सुमति एक धार्मिक र पवित्र दम्पती हुनेछन्। भगवान कल्कि उनीहरूको छोराको रूपमा अवतार लिनुहुनेछ। उहाँका तीन जना भाइहरू पनि हुनेछन्, जो संसारमा सुमन्त, प्रज्ञा र कविका नामले चिनिनेछन्। भगवान कल्कि सानै उमेरमा वेद र पुराण सहित विभिन्न धार्मिक ग्रन्थहरूमा निपुण हुनुहुनेछ र संसारमा एक महान विद्वानको रूपमा प्रसिद्ध हुनुहुनेछ।

त्यसपछि, सबै जीवित प्राणीहरूलाई कलियुगको कष्ट र पीडाबाट मुक्त गर्नका लागि भगवान कल्किले भगवान शिवको पूजा गर्नुहुनेछ र उहाँबाट शस्त्रास्त्रको ज्ञान प्राप्त गर्नुहुनेछ। त्यसपछि, भगवान कल्किले आफ्ना तीन भाइहरूसँग मिलेर धर्मको पुन: स्थापना गर्नुहुनेछ।

भगवान कल्किको विवाह वृहद्रथकी छोरी पद्मा देवीसँग हुनेछ। उहाँकी दोस्रो पत्नी रामा देवी हुनुहुनेछ, जसले वैष्णो देवीको रूपमा उहाँसँग विवाह गर्न प्रतीक्षा गरिरहनुभएको छ। आफ्ना दुई पत्नीहरूबाट उहाँका चार छोराहरू हुनेछन्, जसको नाम जय, विजय, मेघमाला र बलाहक हुनेछ। भगवान कल्कि घोडामा चढ्नुहुनेछ र तरवारले आफ्ना शत्रुहरूको विनाश गर्नुहुनेछ। उहाँको घोडाको नाम देवदत्त हुनेछ। उहाँसँग उहाँको नन्दक र रत्नत्सारु नामका तरवारहरू, सारङ्ग धनुष, कौमोदकी गदा र पाञ्चजन्य शंख सहितका दिव्य हतियारहरू हुनेछन्।

कल्कि अवतारमा, भगवान कल्किले जयत्र र गरुडी नामक रथ चढ्नुहुनेछ। उहाँको सारथि दारुक हुनेछन्। यसरी, मानवताको कल्याणका लागि भगवान कल्कि पृथ्वीमा अवतरित हुनुहुनेछ।

कल्कि अवतारको परिवार

भगवान कल्किका माता-पिता विष्णुयश र देवी सुमति हुनुहुनेछ। उहाँका तीन भाइहरू हुनेछन्, जसको नाम सुमन्त, प्रज्ञा र कवि हुनेछ। उहाँका पत्नीहरू पद्मा देवी र रामा देवी हुनुहुनेछ। धार्मिक ग्रन्थहरूमा पद्मा देवीलाई देवी लक्ष्मी र देवी रामालाई वैष्णो देवीको रूपमा वर्णन गरिएको छ। भगवान कल्किका जय, विजय, मेघमाला र बलाहक नामका चार छोराहरू हुनेछन्।

कल्कि अवतारको स्वरूप (Iconography)

भगवान कल्किलाई अधिकांश चित्रणमा सेतो घोडामा चढेको देखाइन्छ। उहाँलाई चार हात भएको रूपमा चित्रण गरिएको छ जसमा दुई हातमा तरवार र शंख बोक्नुभएको छ र अन्य दुई हातले आफ्नो घोडालाई नियन्त्रण गरिरहनुभएको छ। अन्य चित्रणहरूमा, भगवान कल्किलाई नन्दक र रत्नत्सारु नामका तरवारहरू, सारङ्ग धनुष, कौमोदकी गदा र पाञ्चजन्य नामको शंख बोकेको देखाइन्छ।

कल्कि अवतार मन्त्र

सामान्य मन्त्र -

ध्यान मन्त्र -

कल्कि गायत्री मन्त्र -

कल्कि अवतारका चाडपर्वहरू

• कल्कि जयन्ती
• कल्कि द्वादशी

भगवान कल्किका प्रसिद्ध मन्दिरहरू

• श्री कल्कि धाम मन्दिर, सम्भल, उत्तर प्रदेश
• श्री कल्कि मन्दिर, जयपुर, राजस्थान
• कल्कि आश्रम, ऋषिकेश, उत्तराखण्ड
• कल्कि मन्दिर, पुणे, महाराष्ट्र
• कल्कि भवानी मन्दिर, हरिद्वार, उत्तराखण्ड