वरुथिनी एकादशी व्रत कथा

अर्जुनले भने, "हे प्रभु ! वैशाख महिनाको कृष्ण पक्षको एकादशीको नाम के हो, यसको विधि के हो र यसबाट कस्तो फल प्राप्त हुन्छ, कृपया सविस्तार बताउनुहोस्।"

अर्जुनको कुरा सुनेर श्रीकृष्णले भन्नुभयो, "हे अर्जुन ! वैशाख महिनाको कृष्ण पक्षमा पर्ने एकादशीको नाम वरुथिनी एकादशी हो। यो सौभाग्य प्रदान गर्ने एकादशी हो। यसमा व्रत बस्नाले प्राणीका सबै पापहरू नष्ट हुन्छन्। यदि कुनै सद्गुणी दुखी स्त्रीले यो व्रत पालना गरिन् भने उनले सौभाग्य प्राप्त गर्छिन्। राजा मान्धाता वरुथिनी एकादशीकै प्रभावले स्वर्ग गएका थिए। त्यसैगरी धुन्धुमार आदि पनि स्वर्ग गए। वरुथिनी एकादशीको व्रतको फल दश हजार वर्षको तपस्याको फल बराबर हुन्छ।

कुरुक्षेत्रमा सूर्य ग्रहणको समयमा स्वर्ण दान गर्दा जुन फल प्राप्त हुन्छ, त्यति नै फल वरुथिनी एकादशीको व्रतबाट प्राप्त हुन्छ। यो व्रत गर्नाले प्राणीले यस लोकमा सुख पाउँछन् र अन्तमा स्वर्ग प्राप्त गर्छन्।

हे राजन ! यो एकादशीको व्रत गर्नाले मानिसले यस लोकमा सुख र परलोकमा मोक्ष प्राप्त गर्छ। शास्त्रमा भनिएको छ कि घोडा दान गर्नु भन्दा हात्ती दान गर्नु राम्रो हो र हात्ती दान गर्नु भन्दा भूमि दान गर्नु राम्रो हो, यी सबै भन्दा उत्तम तिल दान हो। तिल दान भन्दा स्वर्ण दान श्रेष्ठ छ र स्वर्ण दान भन्दा अन्न दान श्रेष्ठ छ। संसारमा अन्न दान भन्दा ठूलो दान अरु केही छैन। अन्न दान गर्नाले पितृ, देवता, मनुष्य आदि सबै तृप्त हुन्छन्। शास्त्रमा कन्यादानलाई पनि अन्न दान सरह मानिएको छ।

वरुथिनी एकादशीको व्रत गर्नाले अन्नदान र कन्यादान जस्ता श्रेष्ठ दानको फल प्राप्त हुन्छ। जो मानिस लोभले गर्दा छोरीको धन लिन्छन् वा आलस्य र प्रमादका कारण छोरीको धन खान्छन्, उनीहरू प्रलयको अन्त्यसम्म नर्कमा कष्ट भोगिरहन्छन् वा अर्को जन्ममा बिरालो भएर जन्मिनुपर्छ।

आफ्नी छोरीको प्रेमपूर्वक कन्यादान गर्ने र यज्ञ गर्नेहरूको पुण्य त चित्रगुप्तले पनि लेख्न सक्दैनन्। जसले यो वरुथिनी एकादशीको व्रत बस्छन्, उनीहरूले कन्यादान बराबरको पुण्य प्राप्त गर्छन्। वरुथिनी एकादशीको व्रत बस्ने व्यक्तिले दशमीको दिनदेखि नै निम्नलिखित कुराहरू त्याग्नुपर्छ -

व्रत बस्ने व्यक्ति पूर्णतया ब्रह्मचारी रहनुपर्छ। रातमा सुत्नु हुँदैन, बरु शास्त्रको चिन्तन र भजन-कीर्तन आदिमा समय बिताउनुपर्छ। अरूको निन्दा गर्नु हुँदैन र नीच पापीहरूको संगत गर्नु हुँदैन। क्रोध गर्नु वा झूट बोल्नु पनि निषेध छ। व्रतको समयमा तेल र अन्न खानु पनि वर्जित छ।

हे राजन ! जो मानिस नियम अनुसार यस एकादशीको व्रत बस्छन्, उनीहरूले स्वर्ग प्राप्त गर्छन्। त्यसैले नराम्रो कामबाट डराउनुपर्छ। यस व्रतको महिमा पढ्नाले हजार गाई दान गरेको पुण्य प्राप्त हुन्छ। यसको फल गंगा स्नान गरे भन्दा पनि बढी छ।

सारांश (कथा-सार)

धैर्य नै सौभाग्यको आधार हो। हरतरहले संयम कायम राख्नाले मानिसको सुख र सौभाग्य बढ्छ। यदि प्राणीमा आत्मसंयम छैन भने उसले गरेको सबै तपस्या, त्याग, भक्ति र पूजा व्यर्थ हुन्छ।