मङ्गला गौरी व्रत कथा

प्राचीन समयको कुरा हो, कुण्डिन नामक एउटा भव्य नगर थियो। त्यस नगरमा धर्मपाल नामका एक धनी व्यक्ति बस्दथे। धर्मपालकी पत्नी अत्यन्तै पतिव्रता र सदाचारी स्वभावकी थिइन्। उनीहरू दुवै एक आदर्श दम्पती थिए। उनीहरूको जीवन सबै प्रकारका सुख-सुविधाहरूले भरिपूर्ण थियो। तर, सबै थोक भएर पनि उनीहरूको जीवनमा एउटा अभाव थियो - उनीहरूको कुनै सन्तान थिएन। त्यसैले, जतिसुकै धन-सम्पत्ति भए पनि ती दम्पती अत्यन्तै चिन्तित रहन्थे। उनीहरूको ढोकामा हरेक दिन एक जना जटाधारी भिक्षु (साधु) आउने गर्थे। उनी अवधूत भेषमा रहन्थे र उनको गलामा रुद्राक्षको माला सुशोभित हुन्थ्यो।

एक दिन सेठानी (धर्मपालकी पत्नी) ले विचार गरिन् कि यदि साधुलाई सुन जस्ता केही धन दिएमा सायद त्यसको पुण्यले सन्तान प्राप्त हुन सक्छ। सेठानीले यसबारे आफ्ना पति धर्मपालसँग सल्लाह गरिन् र उनको सहमतिमा ती साधुको झोलीमा अन्नभित्र लुकाएर केही सुन हालिदिइन्। तर सेठानीलाई यो थाहा थिएन कि ती साधु अपरिग्रही (केही पनि संग्रह नगर्ने) थिए। उनले कुनै पनि प्रकारको धन वा वस्तु स्पर्श गर्दैनथे। सेठानीले उनको झोलीमा सुन हालिदिएकाले उनको अपरिग्रही व्रत भङ्ग भयो। यसबाट क्रोधित भएर ती साधुले धर्मपाल र उनकी पत्नीलाई निःसन्तान हुने श्राप दिए।

श्राप पाएपछि साहु र उनकी पत्नी साधुको खुट्टामा परे र माफी माग्न थाले। उनीहरूको बिन्ती सुनेपछि साधुकी रिस शान्त भयो र उनले सेठानीलाई साउन (श्रावण) महिनामा मंगला गौरी व्रत बस्ने सल्लाह दिए। साधुले व्रतको विधिसमेत बताइदिए। त्यसपछि सेठानीले साधुको निर्देशन अनुसार श्रद्धापूर्वक साउनमा मंगला गौरी व्रत बस्न थालिन्। सेठानीको निष्कपट श्रद्धा र भक्तिबाट माता पार्वती प्रसन्न हुनुभयो र उहाँले भगवान शिवसँग ती दम्पतीलाई एक पुत्र प्रदान गर्न आग्रह गर्नुभयो।

त्यसै रात धर्मपालले सपनामा एउटा दिव्य शक्तिको दर्शन पाए, जसले भन्यो - "नजिकैको जङ्गलमा एउटा आँपको रूखमुनि भगवान गणेशको प्रतिमा छ। तिमीले त्यस रूखबाट एउटा आँप टिपेर आफ्नी पत्नीलाई खान दिनू। यसो गरेमा तिमीले पक्कै पनि एउटा छोरा प्राप्त गर्नेछौ।"

भोलिपल्ट बिहानै धर्मपालले आफ्नी पत्नीलाई सपनाको सबै कुरा सुनाए र आँपको रूख खोज्न जङ्गलतिर लागे। धेरै खोजेपछि उनले एउटा आँपको रूख फेला पारे, जसको फेदमा भगवान श्रीगणेशको एउटा अत्यन्तै सुन्दर प्रतिमा थियो।

धर्मपालले आँप टिप्न खोजे तर आँप निकै माथि थियो। त्यसैले उनले ढुङ्गाले हानेर आँप झार्ने प्रयास गरे। उनले हानेको एउटा ढुङ्गा सिधै गणेशजीलाई लाग्यो। साहुको यो व्यवहारबाट गणेशजी क्रोधित हुनुभयो र त्यहीँ प्रकट हुनुभयो। गणेशजीलाई साक्षात आफ्नो अगाडि देख्दा साहु अक्क न बक्क भए। भगवान गणेशले रिसाउँदै श्राप दिनुभयो - "हे दुष्ट साहु! तैँले आफ्नै स्वार्थका लागि ममाथि ढुङ्गा हानिस्। माता पार्वतीको कृपाले तिमीलाई छोरा त मिल्नेछ तर ऊ अल्पायु (छोटो आयु भएको) हुनेछ। उसको मृत्यु इक्कीस वर्षको उमेरमै हुनेछ।" यति भनेर गणेशजी त्यहाँबाट ओझेल हुनुभयो।

श्राप पाएपछि साहु डराउँदै आँप लिएर घर आए। उनले पत्नीलाई श्रापको बारेमा केही नभनी आँप खान दिए। बिस्तारै समय बित्दै गयो र भगवान शिव तथा माता पार्वतीको कृपाले उनीहरूले एउटा सुन्दर छोरा पाए। छोरा पाएपछि घरमा प्रसन्नता छायो, तर धर्मपाल मनमनै गणेशजीको श्राप सम्झेर चिन्तित रहन्थे।

केही समयपछि त्यो बालक बीस वर्षको भयो र आफ्नो बुबाको व्यापारमा सहयोग गर्न थाल्यो। एक दिन यात्राबाट फर्कने क्रममा धर्मपाल र उनको छोरा एउटा पोखरीको किनारमा रूखमुनि बसेर खाना खाइरहेका थिए। त्यही समयमा कमला र मंगला नामका दुई जना युवतीहरू पानी भर्न र लुगा धुन आए। लुगा धुँदै गर्दा उनीहरू आपसमा कुरा गरिरहेका थिए। कमलाले मंगलालाई भन्दै थिइन् - "मैले यस साउन महिनाको हरेक मङ्गलबार मंगला गौरी व्रत बस्ने संकल्प लिएकी छु। तिमीले पनि माता पार्वतीको यो सौभाग्य दिने व्रत अवश्य बस्नुपर्छ। यो व्रतले माता पार्वती प्रसन्न हुनुहुन्छ र अखण्ड सौभाग्य प्रदान गर्नुहुन्छ।" कमलाको कुरा सुनेर मंगलाले पनि व्रत बस्ने निश्चय गरिन्।

साहु धर्मपालले उनीहरूको सबै कुरा सुने। उनले सोचे - "यो केटीले मंगला गौरी व्रत बस्छिन्, त्यसैले यसले पक्कै पनि अखण्ड सौभाग्य प्राप्त गर्नेछिन्। मेरो छोराको विवाहको लागि यो केटी सबैभन्दा उपयुक्त छ।" यस्तो विचार गरेर उनले ती युवतीका बुबासँग विवाहको प्रस्ताव राखे।

साहु धर्मपाल आफ्नो गाउँका प्रतिष्ठित व्यक्ति भएकाले कमलाका बुबाले विवाहको प्रस्ताव स्वीकार गरे। त्यसपछि विधिपूर्वक उनीहरूको विवाह भयो। विवाहपछि पनि कमलाले नियमअनुसार मंगला गौरीको व्रत जारी राखिन्।

कमलाको भक्तिबाट माता पार्वती प्रसन्न हुनुभयो र सपनामा दर्शन दिँदै भन्नुभयो - "म तिम्रो भक्तिबाट धेरै प्रसन्न छु, त्यसैले तिमीलाई अखण्ड सौभाग्यको वरदान दिन्छु। तर तिम्रो पतिको आयु कम छ, त्यसैले अर्को महिनाको मङ्गलबार एउटा विषालु सर्प तिम्रो पतिको ज्यान लिन आउनेछ। तिमीले त्यो सर्पका लागि एउटा भाँडोमा मीठो दूध राखिदिनू र त्यसैको छेउमा एउटा गाग्रो (मट्का) पनि राखिदिनू। यसो गरेमा सर्पले दूध पिएर त्यस गाग्रो भित्र पस्नेछ। त्यसपछि तिमीले गाग्रोको मुख कपडाले बाँधिदिनू। यसरी तिम्रो पतिको ज्यान जोगिनेछ।"

आउने मङ्गलबार कमलाले माता पार्वतीले भने अनुसार नै गरिन्। केही समयपछि सर्प आयो र दूध पिएर गाग्रो भित्र पस्यो। कमलाले तुरुन्तै गाग्रोको मुख कपडाले बाँधिन् र त्यसलाई जङ्गलमा लगेर राखिदिइन्। माता पार्वतीको कृपाले कमलाका पतिको ज्यान जोगियो। यसरी मंगला गौरी व्रतको पुण्यले साहुको छोरा श्रापमुक्त भयो।

कमलाले घरमा सबैलाई यो चमत्कारको बारेमा बताइन्। माता पार्वतीको व्रतको महिमा थाहा पाएर सबै जना छक्क परे। त्यसपछि साहु र उनकी पत्नीले छोरा-बुहारीलाई आशीर्वाद दिए र पूरै परिवार माताको छत्रछायामा सुखपूर्वक बस्न थाल्यो।

॥ इति श्री मंगला गौरी व्रत कथा समाप्त ॥