वक्रतुण्ड सङ्कष्टी व्रत कथा

देवी पार्वती भन्नुहुन्छ - "हे भाग्यमानी! लम्बोदर! वक्ताहरूमा श्रेष्ठ! कार्तिक महिनाको कृष्ण चतुर्थी (अमान्त आश्विन महिना) मा भगवान गणेशको कुन नामले पूजा गर्नुपर्छ र यसको विधि के हो?"

भगवान श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ - "आफ्नी माताको वचन सुनेर भगवान गणेशले कार्तिक कृष्ण चतुर्थीको नाम सङ्कटा हो भनी बताउनुभयो। यस दिन वक्रतुण्डका नामले चिनिने भगवान गणेशको पूजा गर्नुपर्छ। पूजा पहिले वर्णन गरिएको विधि अनुसार नै गर्नुपर्छ। यस व्रतमा दिनमा एक पटक मात्र भोजन गर्नुपर्छ। कार्तिक कृष्ण चतुर्थीका दिन घिउ र मासको दालको मिश्रणले हवन गर्नुपर्छ। यस हवनको फलस्वरूप सबै सिद्धिहरू प्राप्त हुन्छन्। व्रत र पूजा समाप्त गरेपछि ब्राह्मणहरूलाई भोजन गराउनुपर्छ र त्यसपछि शान्त भएर आफैँले भोजन गर्नुपर्छ। म यस व्रतको महत्त्व वर्णन गर्दैछु, कृपया ध्यान दिएर सुन्नुहोस्।"

भगवान श्रीकृष्णले भन्नुभयो - "तीनै लोकमा विजय प्राप्त गरेका वृत्रासुरले सबै देवताहरूलाई पराजित गरी उनीहरूका आ-आफ्ना राज्यहरूबाट निष्कासित गरिदिए। फलस्वरूप, देवताहरू दसै दिशामा लुक्न पुगे। यस सङ्कटको समयमा इन्द्र र अन्य देवताहरूका साथमा सबै देवताहरूले भगवान विष्णुको शरण लिए।

देवताहरूको प्रार्थना सुनेर भगवान विष्णुले भन्नुभयो - 'समुद्रको टापुमा शरण लिएकाले राक्षसहरू सुरक्षित र शक्तिशाली भएका छन्। उनीहरूले भगवान ब्रह्माबाट अमर रहने र देवताहरूद्वारा मारिन नसक्ने वरदान पनि पाएका छन्। त्यसैले, तपाईंहरूले ऋषि अगस्त्यसँग गएर बिन्ती गर्नुपर्छ। उहाँले समुद्र पिइदिनुहुनेछ, जसले राक्षसहरूलाई आफ्ना पिताको नजिक उनीहरूको उत्पत्ति स्थानमा फर्कन बाध्य तुल्याउनेछ। यसो भएपछि, देवताहरू फेरि स्वर्गमा शान्तिपूर्वक बस्न सक्नेछन्। यसरी, ऋषि अगस्त्यको सहयोगमा तपाईंहरूको इच्छा पूरा हुन सक्छ।'

भगवान विष्णुको आज्ञा अनुसार, सबै देवताहरू ऋषि अगस्त्यको प्रशंसा गर्न र उहाँको कृपा प्राप्त गर्न उहाँको आश्रममा गए। उनीहरूको प्रार्थनाबाट प्रसन्न भएर ऋषि अगस्त्यले उनीहरूलाई आश्वासन दिँदै भन्नुभयो - 'हे देवताहरू! डराउनु पर्दैन। तपाईंहरूको इच्छा अवश्य पूरा हुनेछ।' यो आश्वासन पाएपछि सबै देवताहरू आ-आफ्ना निवास स्थानमा फर्किए।

ऋषि अगस्त्यले विचार गर्न थाल्नुभयो, 'म एक लाख योजन चौडा समुद्र कसरी पिउन सक्छु?' आफ्नो चिन्ता समाधान गर्न महान ऋषिले सङ्कटा चतुर्थीको महत्त्वपूर्ण व्रत बस्नुभयो। तीन महिनासम्म यो व्रत बसेपछि भगवान गणेश उहाँसँग प्रसन्न हुनुभयो। यसै व्रतको पुण्यका कारण ऋषि अगस्त्यले सजिलै समुद्र पिउन सफल हुनुभयो। यसका साथै, यही व्रतको शक्तिले गर्दा अर्जुनले निवात-कवच लगायतका सबै राक्षसहरूलाई पराजित गर्न सफल भएका थिए।"

भगवान गणेशबाट यो विवरण सुनेर देवी पार्वतीले अत्यन्तै आनन्द महसुस गर्नुभयो र सोच्नुभयो - "मेरो छोरा साच्चै सम्पूर्ण संसारभरि पूजनीय छ र सबै सिद्धिहरू प्रदान गर्ने हुनुहुन्छ।"

भगवान श्रीकृष्णले भन्नुभयो - "हे धर्मराज युधिष्ठिर! तपाईंले पनि चतुर्थीको व्रत बस्नुपर्छ। यसो गर्नाले तपाईंले चाँडै आफ्ना सबै शत्रुहरूलाई पराजित गरी आफ्नो राज्य फिर्ता पाउनुहुनेछ।"

॥इति श्री वक्रतुण्ड संकष्टी चतुर्थी कथा सम्पूर्णः॥

माहात्म्य

भगवान श्रीकृष्णको निर्देशन अनुसार युधिष्ठिरले भगवान गणेशलाई समर्पित शुभ व्रत बसे। यस व्रतको फलस्वरूप उनले आफ्ना शत्रुहरूलाई पराजित गर्न र आफ्नो राज्य फिर्ता पाउन सफल भए। यस व्रतको कथा सुन्नाले मात्र पनि हजारौँ अश्वमेध र सयौँ वाजपेय यज्ञको फल प्राप्त हुन्छ। यो व्रतले छोरा, नाति र भावी पुस्ताको आशीर्वाद बढाउने विश्वास गरिन्छ।