मौलाकालिका (Maulakalika)

नवलपुरको गैँडाकोटमा अवस्थित भए तापनि चितवन जिल्ला र समग्र क्षेत्रकै प्रमुख धार्मिक स्थलका रूपमा मौलाकालिका प्रसिद्ध छ। पहाडको थुम्कोमा रहेको यो मन्दिरमा पुग्न करिब १,८८२ वटा खुड्किलाहरू चढ्नुपर्छ। यहाँबाट चितवन उपत्यका र नारायणी नदीको सुन्दर दृश्य देखिन्छ। भगवतीको पूजा आराधनाका लागि यो स्थान अत्यन्तै पवित्र मानिन्छ।

इतिहास

मौलाकालिका मन्दिरको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि करिब ५०० वर्ष पुरानो मानिन्छ। १६औँ शताब्दीमा पाल्पाका राजा मणिमुकुन्द सेनका सैनिकहरूले यस पहाडको टाकुरामा एउटा किल्ला स्थापना गरेका थिए। त्यहाँ उनीहरूले देवी कालिकाको पूजा गर्नका लागि एउटा ढुङ्गाको 'मौला' (पूजा गर्ने स्तम्भ) खडा गरेका थिए, जसबाट नै यसको नाम 'मौलाकालिका' रहन गयो। लामो समय ओझेलमा रहेको यो मन्दिर वि.सं. २०३२ मा स्थानीय काशीनाथ पौडेलले सपनामा देवीको दर्शन पाएपछि पुनः चर्चामा आएको थियो।

वास्तुकला

हालको मुख्य मन्दिर आकर्षक तीन तले प्यागोडा शैलीमा निर्माण गरिएको छ। मन्दिर परिसरमा गणेश, कृष्ण र अन्य देवी-देवताका साना मन्दिरहरू पनि रहेका छन्। पहाडको फेदीबाट मन्दिरसम्म पुग्न १,८८२ वटा सिँढीहरू बनाइएका छन्, जुन पदयात्रीहरूका लागि मुख्य आकर्षण हो। हाल यहाँ भक्तजनहरूको सुविधाका लागि केबलकार सेवा पनि सञ्चालनमा छ।

धार्मिक महत्त्व र परिवर्तन

मौलाकालिकालाई शक्ति र ऊर्जाकी देवीको रूपमा पुजिन्छ। पहिले यहाँ पशु बलि दिने परम्परा रहे तापनि हाल मन्दिर व्यवस्थापनले बलि प्रथालाई पूर्ण रूपमा निषेध गरेको छ। अहिले यहाँ नरिवल, फलफूल र अन्य सात्विक सामग्रीहरू मात्र चढाइन्छ।

प्रमुख पर्वहरू र आकर्षण

• दसैँ (बडा दसैँ र चैते दसैँ): दसैँको नवरात्रभरि यहाँ भक्तजनहरूको अत्यधिक घुइँचो हुन्छ र ठूलो मेला लाग्दछ।
• दृश्यवलोकन: समुद्र सतहदेखि ५६१ मिटर उचाइमा रहेको यो मन्दिरबाट नारायणी नदी, चितवन उपत्यका र उत्तरतर्फ मनास्लु लगायतका हिमशृङ्खलाहरू स्पष्ट देखिन्छन्। नयाँ वर्ष र साउनको सोमबार पनि यहाँ विशेष पूजा हुन्छ।