मनकामना मन्दिर (Manakamana Temple - Sankhuwasabha)

संखुवासभा जिल्लाको तुम्लिङटार नजिकै अरुण नदीको किनारमा यो मनकामना मन्दिर अवस्थित छ। गोरखाको मनकामना जस्तै यहाँ पनि मनोकामना पूरा हुने विश्वासका साथ भक्तजनहरू पूजा गर्न आउँछन्। यो मन्दिर यस क्षेत्रको एक महत्वपूर्ण धार्मिक र ऐतिहासिक स्थल हो। प्राकृतिक रूपमा सुन्दर स्थानमा रहेको यो मन्दिरमा विशेष गरी ठूलो एकादशी र अन्य चाडपर्वमा मेला लाग्ने गर्दछ।

इतिहास र किंवदन्ती

संखुवासभाको यस मन्दिरलाई 'पूर्वको मनकामना' भनेर चिनिन्छ। यसको स्थापनाबारे रोचक जनश्रुति प्रचलित छ। प्राचीन समयमा तुम्लिङटार क्षेत्रमा माटोका भाँडा बनाउने कुमालहरू बस्दथे। एक वृद्ध कुमालको गाई हराएपछि उनले सपनामा देवीको दर्शन पाए। देवीले "म अरुण नदीको किनारमा ढुङ्गाको रूपमा छु" भनेपछि खोज्दा त्यहाँ मूर्ति फेला परेको र पूजा सुरु गरिएको मानिन्छ। कतिपयले यसलाई गोरखाको प्रसिद्ध मनकामना मन्दिरकै शक्तिको रूपमा पनि मान्दछन्।

वास्तुकला

यो मन्दिर परम्परागत नेपाली प्यागोडा शैलीमा निर्माण गरिएको छ। मन्दिरको मुख्य भागमा ढुङ्गा र काठको आकर्षक प्रयोग गरिएको छ। मन्दिरको गर्भगृहमा मनकामना देवीको पवित्र शिला रहेको छ। अरुण नदीको तटमा अवस्थित हुनाले यसको बनावट र प्राकृतिक अवस्थिति निकै लोभलाग्दो देखिन्छ।

धार्मिक महत्त्व र रीतिरिवाज

यहाँ साँचो मनले प्रार्थना गर्दा मनोकाङ्क्षा पूरा हुने जनविश्वास छ। मन्दिरमा ब्राह्मण पुजारीद्वारा तान्त्रिक र वैदिक दुवै विधिबाट नित्य पूजा गरिन्छ। मन्दिर परिसरमा धेरै वृद्धवृद्धाहरू बस्ने 'बृद्ध आश्रम' पनि छ, जहाँ उनीहरू आफ्नो अन्तिम समय देवीको सेवा र भजनकीर्तनमा बिताउँछन्।

प्रमुख मेला र पर्व

• कार्तिक मेला: हरेक वर्ष कार्तिक शुक्ल एकादशी (हरिबोधनी एकादशी) मा यहाँ ठूलो मेला लाग्छ। यस समयमा हजारौँ भक्तजनहरू अरुण नदीमा स्नान गरी देवीको दर्शन गर्न आउँछन्।
• बडा दशैँ र चैते दशैँ: दशैँको समयमा यहाँ विशेष बलि र पूजाआजा गरिन्छ। मेलाको समयमा स्थानीय लोक संस्कृति झल्किने नाचगान र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू समेत आयोजना हुन्छन्।