रामग्राम स्तूप (Ramagrama Stupa)

नवलपरासी पश्चिम जिल्लामा अवस्थित रामग्राम स्तूप भगवान बुद्धको अस्थि धातु राखिएको आठवटा स्तूपहरूमध्ये एक हो। यो एक मात्र स्तूप हो जुन अहिले सम्म उत्खनन नगरिएको र मौलिक रूपमै सुरक्षित रहेको मानिन्छ। बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि यो अत्यन्तै पवित्र स्थान हो। यसको धार्मिक र पुरातात्विक महत्वका कारण यो विश्व सम्पदा सूचीमा प्रस्तावित गरिएको छ।

इतिहास

रामग्राम स्तूपको इतिहास भगवान बुद्धको महापरिनिर्वाण (ई.पू. ४८३) सँगै सुरु हुन्छ। बुद्धको अन्त्येष्टि पछि प्राप्त अस्थि धातुलाई आठ भागमा विभाजन गरिएको थियो। तीमध्ये एक भाग बुद्धको मावली पक्ष कोलीय गणराज्यले प्राप्त गरी रामग्राममा यो स्तूप निर्माण गरेको थियो। ई.पू. तेस्रो शताब्दीमा सम्राट अशोकले आठवटै स्तूपहरू खोलेर अस्तु निकाल्न खोज्दा रामग्राममा नाग राजाले उनलाई रोकेको धार्मिक विश्वास छ। त्यसैले यो बुद्धको अस्थि धातु भएको विश्वकै एक मात्र अक्षुण्ण (नखोलिएको) र मौलिक स्तूप मानिन्छ। चिनियाँ यात्रीहरू फाहियान र ह्वेन साङले पनि आफ्नो यात्रा वृत्तान्तमा यसको वर्णन गरेका छन्।

वास्तुकला

यो स्तूप इँटा र माटोले बनेको एक विशाल ढिस्कोको रूपमा रहेको छ। यसको उचाइ करिब ७ मिटर र व्यास करिब २३.५ मिटर छ। पुरातात्विक उत्खननका अनुसार यसको निर्माण मौर्य कालमा सुरु भए पनि पछि शुङ्ग, कुषाण र गुप्त कालमा यसलाई थप विस्तार र मर्मत गरिएको देखिन्छ। हाल यो स्तूप एउटा हरियो ढिस्को जस्तो देखिन्छ, जसको माथि एउटा विशाल बोधि वृक्ष रहेको छ, जसले स्तूपलाई प्राकृतिक रूपमा संरक्षण गरिरहेको छ।

धार्मिक महत्त्व र पर्वहरू

बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि यो संसारकै सबैभन्दा पवित्र तीर्थस्थलहरूमध्ये एक हो। स्थानीय थारु समुदायले यस स्थललाई 'देउरवा' (देवता बस्ने ठाउँ) को रूपमा पुज्ने गर्दछन्।

• बुद्ध जयन्ती: वैशाख शुक्ल पूर्णिमाका दिन यहाँ विशेष पूजाआजा र उत्सव मनाइन्छ। यस दिन नेपाल र विदेशका हजारौँ श्रद्धालुहरू प्रार्थना र ध्यानका लागि यहाँ भेला हुन्छन्।
• पूजा र ध्यान: यहाँ आउने तीर्थयात्रीहरूले दीप प्रज्वलन गर्ने, भजन गाउने र शान्तिको कामना गर्दै ध्यान गर्ने गर्दछन्। यो स्थल सन् १९९६ देखि युनेस्कोको सम्भावित विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत छ।