रौतामाई (Rautamai)

उदयपुर जिल्लाको रौतामाई गाउँपालिकामा रहेको रौतामाई मन्दिर पूर्वी नेपालको एक अत्यन्त महत्वपूर्ण धार्मिक, ऐतिहासिक तथा पर्यटकीय स्थल हो। यो मन्दिर महाभारत पर्वत शृङ्खलाको करिब २,७०० मिटरको उचाइमा अवस्थित छ। यहाँबाट सगरमाथा लगायतका हिमशृङ्खलाहरूको मनोरम अवलोकन गर्न सकिन्छ।

इतिहास र किंवदन्ती

रौतामाई मन्दिरको स्थापनासँग एउटा रोचक स्थानीय किंवदन्ती जोडिएको छ:

• भेडा गोठालोको कथा: भनिन्छ, धेरै समय पहिले ओखलढुङ्गाका भुजुङ गुरुङ नामका एक व्यक्तिका ५०० वटा भेडाहरू हराएका थिए। उनले यस ठाउँमा आएर देवीको प्रार्थना गरे र भोलिपल्ट बिहानै आफ्ना सबै भेडाहरू सुरक्षित फेला पारे। यसै खुसीमा उनले यहाँ देवीको स्थापना गरेको मानिन्छ।
• सेन राज्यको विरासत: ऐतिहासिक रूपमा यो क्षेत्र सेन वंशीय राजाहरूको 'चौदण्डीगढी' राज्यको हिस्सा थियो। रौतामाईलाई यस क्षेत्रको प्रमुख देवीको रूपमा पूजा गर्ने परम्परा प्राचीन कालदेखि नै चल्दै आएको हो।

वास्तुकला र विशेषता

• खुल्ला छाना: यस मन्दिरको मुख्य विशेषता भनेको यो छाना नभएको (Open-roof) मन्दिर हो। यहाँ देवीको मूर्ति खुल्ला आकाशमुनि स्थापना गरिएको छ।
• मगर पुजारी: यस मन्दिरमा प्राचीन कालदेखि नै मगर समुदायका पुजारीले पूजाआजा गर्ने परम्परा छ, जसलाई नेपालको धार्मिक सहिष्णुता र विविधताको उत्कृष्ट उदाहरण मानिन्छ।
• रौता पोखरी: मन्दिरको नजिकै करिब एक बिघा क्षेत्रफलमा फैलिएको अण्डाकार 'रौता पोखरी' रहेको छ। यस पोखरीको पानी सधैं स्वच्छ रहनु र पहाडको टाकुरामा हुनुलाई दैवी शक्तिको रूपमा लिइन्छ।

धार्मिक पर्व र मेला

• नयाँ वर्ष (बैशाख १): हरेक वर्ष बैशाख १ गते यहाँ विशाल मेला लाग्दछ, जहाँ नेपाल र भारतका विभिन्न स्थानबाट हजारौँ भक्तजनहरू आउँछन्।
• माघ पूजा: माघ महिनाभरि यहाँ विशेष पूजाआजा र दर्शन गर्नेहरूको घुइँचो लाग्दछ।
• पूजा विधि: भक्तजनहरू रौता पोखरीमा स्नान गरेर देवीको दर्शन गर्दा मनोकामना पूरा हुने र रोगव्याधि निको हुने जनविश्वास राख्छन्। यहाँ विशेष गरी फलफूल र अन्नको भोग चढाइन्छ।