तेङबोचे गुम्बा (Tengboche Gumba)

सोलुखुम्बु जिल्लाको खुम्बु क्षेत्रमा ३,८६७ मिटरको उचाइमा अवस्थित तेङबोचे गुम्बा (दावा छोइलिङ गोन्पा) सगरमाथा क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो र प्रसिद्ध बौद्ध गुम्बा हो। यो शेर्पा समुदायको आध्यात्मिक र सांस्कृतिक केन्द्र मात्र नभई पर्वतारोहीहरूका लागि आशीर्वाद लिने पवित्र स्थल पनि हो।

इतिहास र पुनरुत्थान

यस गुम्बाको स्थापना सन् १९१६ मा लामा गुलु (नवाङ तेन्जिन नोर्बु) द्वारा गरिएको थियो। यो तिब्बतको रोङबुक गुम्बाको शाखाका रूपमा स्थापित भएको मानिन्छ। आफ्नो इतिहासमा यस गुम्बाले दुई पटक ठूला विपत्तिहरू झेलेको छ:

• सन् १९३४ को महाभूकम्पले गुम्बालाई ध्वस्त पारेको थियो।
• सन् १९८९ मा विद्युत् सर्ट भएर लागेको भीषण आगलागीले गुम्बाका बहुमूल्य धार्मिक सामग्री र संरचना पूर्ण रूपमा नष्ट गरेको थियो। स्थानीय शेर्पा समुदाय, सर एडमण्ड हिलारीको 'हिमालयन ट्रष्ट' र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगमा यसलाई पुनः पुरानै भव्यतामा पुनर्निर्माण गरिएको हो।

वास्तुकला र कलाकृति

तेङबोचे गुम्बा परम्परागत तिब्बती वास्तुकला शैलीमा निर्माण गरिएको छ। गुम्बाको मुख्य प्रार्थना हल (Dohang) मा शाक्यमुनि बुद्धको विशाल र आकर्षक मूर्ति रहेको छ, जसको दायाँ-बायाँ मञ्जुश्री र मैत्रेय बुद्धका मूर्तिहरू छन्। गुम्बाका भित्ताहरू बुद्धको जीवनी र विभिन्न देवी-देवताहरूका रङ्गीन भित्तेचित्र (Murals) र थान्काहरूले सजिएका छन्। गुम्बाको वरिपरि 'ओम मणि पद्मे हुँ' मन्त्र कुँदिएका प्रार्थना चक्र (Prayer Wheels) र मणि पर्खालहरू रहेका छन्।

मणि रिम्दु उत्सव

यो गुम्बा शेर्पा समुदायको प्रसिद्ध 'मणि रिम्दु' उत्सवको मुख्य केन्द्र हो। अक्टोबर वा नोभेम्बर महिनाको पूर्णिमामा १९ दिनसम्म चल्ने यस जात्राको मुख्य आकर्षण 'छाम' (Mask Dance) हो। यसमा लामाहरूले विशेष मुकुण्डो लगाएर नृत्य गर्छन्, जसले धर्मको अधर्ममाथि र सत्यको असत्यमाथिको विजयलाई दर्शाउँछ। यो उत्सव हेर्न विश्वभरका पर्यटक र स्थानीयको ठूलो उपस्थिति रहने गर्दछ।

सांस्कृतिक महत्त्व

सगरमाथा (चोमोलुङ्मा), आमादब्लम र थामसेर्कु जस्ता हिमचुचुराहरूको काखमा रहेको यो गुम्बाले शेर्पा संस्कृतिको संरक्षणमा ठूलो भूमिका खेलेको छ। यहाँ युवा लामाहरूलाई प्राचीन बौद्ध दर्शन र ध्यानको शिक्षा दिइन्छ।