तालबाराही मन्दिर (Tal Barahi Temple)

पोखराको प्रसिद्ध फेवातालको बीचमा रहेको सानो टापुमा अवस्थित तालबाराही मन्दिर नेपालको एक प्रमुख धार्मिक र पर्यटकीय आकर्षण हो। यो मन्दिर भगवती दुर्गाको 'बाराही' (बँदेलको मुख भएकी) अवतारलाई समर्पित छ, जसलाई शक्तिको प्रतीक मानिन्छ।

इतिहास र निर्माण

तालबाराही मन्दिरको अस्तित्व प्राचीन कालदेखि नै रहेको मानिन्छ। केही अभिलेख अनुसार वि.सं. १४४७ देखि यसको चर्चा भए पनि ऐतिहासिक रूपमा कास्कीका राजा कुलमण्डन शाहले सपनामा देवीको दर्शन पाएपछि पहिलो पटक यहाँ खरको झुप्रो हालेर मन्दिर स्थापना गरेका थिए। अहिले हामीले देख्ने आधुनिक प्यागोडा शैलीको संरचना वि.सं. २०१७ मा राजा महेन्द्रले निर्माण गराएका हुन्।

पौराणिक किंवदन्ती

तालबाराही मन्दिरको उत्पत्तिका बारेमा एउटा निकै प्रचलित लोककथा छ। प्राचीन कालमा हाल फेवाताल भएको ठाउँमा एउटा ठूलो र सम्पन्न बस्ती थियो। एक दिन भगवती देवी एउटी वृद्ध मगन्तेको भेषमा त्यहाँ बास माग्न आइन्, तर कसैले पनि उनलाई बास दिएनन्। अन्त्यमा गाउँको एउटा कुनामा बस्ने एक गरिब वृद्ध दम्पतीले उनलाई आदरपूर्वक बास दिए र ढुटोको रोटी खुवाए। भोलिपल्ट बिहान देवीले ती दम्पतीलाई बाढी आउने चेतावनी दिँदै सुरक्षित ठाउँमा जान भनिन्। उनीहरू पहाडतिर लागेपछि सारा गाउँ जलमग्न भयो र फेवाताल बन्यो। ती वृद्ध दम्पतीको घर रहेको ठाउँ मात्र एउटा टापुको रूपमा बाँकी रह्यो, जहाँ पछि देवीको मन्दिर स्थापना गरियो।

वास्तुकला

यो मन्दिर परम्परागत नेपाली प्यागोडा शैलीमा दुई तले छ। मन्दिरको निर्माणमा ढुङ्गा, इँटा र काठको प्रयोग गरिएको छ भने शिरमा सुनको जलप लगाइएको आकर्षक गजुर रहेको छ। यो नेपालको एक मात्र यस्तो मन्दिर हो जुन पूर्ण रूपमा तालको बीचमा अवस्थित छ, जहाँ पुग्न डुङ्गाको प्रयोग अनिवार्य हुन्छ।

दर्शन र पर्यटन

यहाँ विशेषगरी शनिबार, दशैँ र अन्य पर्वहरूमा श्रद्धालुहरूको ठूलो भीड लाग्छ। फेवातालको कञ्चन पानीमा माछापुच्छ्रे हिमालको छाया र त्यसको बीचमा रहेको यो मन्दिरले पोखराको प्राकृतिक सौन्दर्यलाई अझ धार्मिक र सांस्कृतिक गरिमा थपेको छ।