अजा एकादशी व्रत कथा

अर्जुनले भन्नुभयो - "हे पुण्डरीकाक्ष! कृपया मलाई भाद्रपद महिनाको कृष्ण पक्षमा पर्ने एकादशीको बारेमा बताउनुहोस्। यस एकादशीको नाम के हो र यसको पालन गर्ने विधि के हो? यो व्रत बस्दा कस्ता लाभहरू प्राप्त हुन्छन्?"

भगवान श्रीकृष्णले भन्नुभयो - "हे कुन्तीपुत्र! भाद्रपद महिनाको कृष्ण पक्षमा पर्ने एकादशीलाई अजा एकादशी भनिन्छ। यो व्रत बस्नाले सबै पापहरू नष्ट हुन्छन्। यस दिन निष्ठापूर्वक भगवानको पूजा गर्नेहरूका सबै पापहरू क्षमा हुनेछन्। यस लोक र परलोकमा यो एकादशी जत्तिको महत्त्वपूर्ण अर्को कुनै व्रत छैन, जसले दुवै लोकमा लाभ पुऱ्याउँछ।

यस एकादशीको महत्व ध्यान दिएर सुन - प्राचीन कालमा अयोध्या नगरमा हरिश्चन्द्र नामका एक चक्रवर्ती सम्राट थिए। उनी अत्यन्तै साहसी, शक्तिशाली र सत्यवादीका रूपमा चिनिन्थे। भगवानको इच्छाले उनले सपनामा आफ्नो राज्य एक ऋषिमा दान गरे। परिस्थितिवश उनले आफ्नो पत्नी र छोरालाई बेच्न बाध्य हुनुपर्‍यो र अन्ततः उनी एक चाण्डालको सेवक बने। उनले चाण्डालको ठाउँमा मृतकहरूको अन्तिम संस्कारको लागि शुल्क उठाउने काम गरे। यस्तो कठिन परिस्थितिको सामना गर्दा पनि उनी कहिल्यै सत्यको मार्गबाट विचलित भएनन्। वर्षौं बित्दै गयो र उनी यो तुच्छ कामबाट झन् झन् दुःखी हुँदै गए र यसबाट मुक्त हुने उपाय खोज्न थाले। यो खराब कामबाट कसरी छुटकारा पाउने भन्ने सोचले उनलाई सधैँ पिरोल्थ्यो। एक दिन, उनी गहिरो चिन्तामा रहेको बेला ऋषि गौतम उनीकहाँ आए। हरिश्चन्द्रले उनलाई अभिवादन गरे र आफ्नो दुःखको कथा सुनाउन थाले।

राजा हरिश्चन्द्रको दुःखको कथा सुनेर ऋषि गौतमलाई धेरै दुःख लाग्यो। उनले राजालाई भने - "हे राजन, भाद्रपद महिनाको कृष्ण पक्षमा पर्ने एकादशीलाई अजा भनिन्छ। यो एकादशीको व्रत उचित विधिपूर्वक पालना गर्नुहोस् र रातभर जाग्राम बस्नुहोस्। यसो गर्नाले तपाईंका सबै पापहरू मेटिनेछन्।"

यति भनिसकेपछि ऋषि गौतम त्यहाँबाट लोप भए। अजा एकादशीको दिन, राजा हरिश्चन्द्रले ऋषिको निर्देशन अनुसार व्रत बसे र रातभर जाग्राम बसे। यस व्रतको फलस्वरूप उनका सबै पापहरू मेटिए। त्यही समयमा स्वर्गमा दुन्दुभि बज्न थाल्यो र पुष्पवृष्टि हुन थाल्यो। उनले भगवान ब्रह्मा, भगवान विष्णु, भगवान महेश र भगवान इन्द्रका साथै अन्य देवीदेवताहरूलाई आफ्नो अगाडि उभिएको देखे। उनले अचम्म मान्दै आफ्नो मृत छोरालाई जीवित र आफ्नी पत्नीलाई शाही पोशाक र गहनाले सजिएको पाए।

व्रतको प्रभावले राजाले आफ्नो राज्य फिर्ता पाए। वास्तवमा, एक ऋषिले राजाको परीक्षा लिन यो सबै परिस्थिति सिर्जना गरेका थिए। तर, अजा एकादशी व्रतको प्रभावले ऋषिले सिर्जना गरेका सबै भ्रमहरू हराए। अन्तमा, हरिश्चन्द्र आफ्नो परिवारसहित स्वर्ग गए।

हे राजन! यो सबै अजा एकादशी व्रतको फल थियो।

जो मानिस भक्तिपूर्वक यो व्रत बस्छन् र रातमा जाग्राम बस्छन्, उनीहरूका सबै पापहरू मेटिनेछन् र अन्ततः स्वर्ग प्राप्त गर्नेछन्। यस एकादशी व्रतको कथा मात्र सुन्नाले पनि अश्वमेध यज्ञ गरे बराबरको फल प्राप्त हुन्छ।"

सारांश (कथा-सार)

मानिसले भगवानमा पूर्ण विश्वास राख्नुपर्छ। कठिन परिस्थितिमा पनि जसले सत्यको मार्ग छोड्दैनन्, उनीहरूले अन्ततः स्वर्ग प्राप्त गर्छन्। सत्यको परीक्षा सबैभन्दा कठिन परिस्थितिमा नै हुन्छ।