बृहस्पति प्रदोष व्रत कथा

शौनक आदि अठासी हजार ऋषिहरूका अगाडि बृहस्पति त्रयोदशी प्रदोष व्रतको कथा वर्णन गर्दै सूतबजी भन्नुहुन्छ - "एक समय देवराज इन्द्र र वृत्र नामको राक्षसबीच भीषण युद्ध भएको थियो। त्यसबेला देवताहरूले आफ्नो पराक्रमले राक्षसहरूको सेनालाई पराजित गरेका थिए। आफ्ना सैनिकहरू ठूलो संख्यामा मरेको देखेर वृत्रासुर क्रोधित भए र उनी आफैँ युद्धका लागि तयार भए। उनले आफ्नो राक्षसी मायाको शक्तिले अत्यन्तै विशाल र डरलाग्दो रूप धारण गरे र देवताहरूलाई युद्धका लागि चुनौती दिए।

युद्धभूमिमा वृत्रासुरको डरलाग्दो रूप देखेर इन्द्रसहित सबै देवताहरू त्रसित भए र उनीहरूले सहयोगका लागि देवगुरु बृहस्पतिको आह्वान गरे। देवताहरूको पुकार सुनेर देवगुरु त्यहाँ प्रकट हुनुभयो र देवताहरूलाई उनीहरूको चिन्ताको कारण सोध्नुभयो।

इन्द्र लगायतका देवताहरूले भने - 'हे गुरुदेव! वृत्र नामको एउटा भयानक राक्षसले स्वर्गमा आक्रमण गरेको छ, उनी निकै शक्तिशाली छन्, कृपया हामीलाई सहयोग गर्नुहोस् र यो संकट हटाउने बाटो देखाउनुहोस्।'

देवगुरु बृहस्पतिले भन्नुभयो - 'हे देवेन्द्र! यो वृत्रासुर निकै मायावी छ, म तिमीलाई उसको कथा सुनाउँछु, ध्यान दिएर सुन - वृत्रासुर धेरै तपस्वी र समर्पित थियो, उनले गन्धमादन पर्वतमा कठोर तपस्या गरेर भगवान शिवलाई प्रसन्न पारेका थिए। अघिल्लो जन्ममा त्यो राक्षस चित्ररथ नामका एक राजा थिए। उनको साम्राज्य तिम्रो राज्य नजिकै रहेको एउटा सुन्दर वनमा थियो। धेरै ऋषि, सन्त, महात्मा आदिले त्यस वनमा तपस्या र ध्यान गर्ने गर्थे। त्यो ठाउँ ईश्वर प्राप्तिका लागि निकै अनुकूल मानिन्छ।

एक समय चित्ररथ घुम्दै गर्दा कैलाश पर्वत पुगे। कैलाश पर्वतमा भगवान शिव आफ्नी अर्धाङ्गिनी माता पार्वतीका साथ बसेर एक सभालाई सम्बोधन गरिरहनुभएको थियो। चित्ररथले उहाँको रूप र माता पार्वतीलाई उहाँको नजिकै बसेको देखेर हात जोडेर गिज्याउँदै भगवान शिवलाई भने - 'हे प्रभु! हामी साधारण प्राणी हौँ, त्यसैले मायाको अधीनमा भएर हामी महिलाको मोहमा फसेका हुन्छौँ, तर स्वर्गमा कतै पनि मैले कसैलाई महिलासँग सभामा बसेको देखेको थिइनँ।'

चित्ररथको मुखबाट यस्ता व्यङ्ग्यात्मक शब्दहरू सुनेर भगवान शिवले हाँस्दै भन्नुभयो - 'हे राजा! मेरो व्यवहार अरू सबैभन्दा फरक छ। मैले सृष्टि विनाश गर्ने विष कालकुटको सेवन गरेको छु। यति हुँदाहुँदै पनि तिमी अल्पज्ञानीहरूले जस्तै मेरो खिल्ली उडाउँदै छौ।'

माता पार्वती पनि चित्ररथसँग निकै क्रोधित हुनुभयो र उनीतिर हेर्दै माताले भन्नुभयो - 'हे दुष्ट प्राणी! तिमीले मेरो र सम्पूर्ण ब्रह्माण्डमा व्याप्त महादेवको मेरो अगाडि खिल्ली उडाएका छौ, त्यसैले तिमीले आफ्नो यस पापपूर्ण कार्यको सजाय पक्कै भोग्नुपर्नेछ। यस सभामा उपस्थित सबै ज्ञानीहरू सबै शास्त्रका सारका ज्ञाता हुनुहुन्छ। यहाँ उपस्थित सनक, सनन्दन, सनातन र सनत्कुमार सबै प्रकारको अज्ञानता नष्ट भएपछि शिव भक्तिमा लीन हुनुहुन्छ। हे मूर्ख! तिमी आफूलाई धेरै चतुर ठान्छौ, त्यसैले तिमीले यो पाठ पाउनै पर्छ ताकि भविष्यमा फेरि कहिल्यै सन्त र विद्वानहरूको सभाको खिल्ली उडाउने साहस नगर। म तिमीलाई श्राप दिन्छु कि तिमी अहिल्यै आफ्नो यस विमानबाट पृथ्वीमा खस्नेछौ र तिम्रो जन्म राक्षस योनिमा हुनेछ।'

देवी जगदम्बाबाट श्राप पाउने बित्तिकै चित्ररथ आफ्नो विमानबाट पृथ्वीमा खसे र राक्षस योनि प्राप्त गरी महासुरको नामले कुख्यात भए। त्वष्टा नामका एक तपस्वी ऋषिले आफ्नो तपस्याको शक्तिले त्यस राक्षसलाई वृत्तासुरको रूपमा प्रकट गरेका थिए।'

बृहस्पतिजी अगाडि भन्नुहुन्छ - 'वृत्तासुरले ब्रह्मचर्य पालन गर्दै भगवान शिवको आराधना गर्न थाले। शिव भक्तिको फलस्वरुप उनले अपार शक्ति र पराक्रम प्राप्त गरेका छन्। त्यसैले, शिव भक्त भएकाले तिमीले उनलाई हराउन सक्दैनौ। मेरो एउटै सुझाव छ कि यदि तिमी त्यस शक्तिशाली राक्षसलाई जित्न चाहन्छौ भने, श्रद्धाका साथ बृहस्पति प्रदोष व्रतको पालना गर।'"

सूतजी भन्नुहुन्छ - "देवगुरु बृहस्पतिको सल्लाह अनुसार देवताहरूले पूर्ण विधिविधानका साथ गुरु प्रदोष व्रतको पालना गरे, जसको फलस्वरुप वृत्तासुर पराजित भए र स्वर्गमा आएको भीषण संकट टर्यो। यसरी, जसले श्रद्धाका साथ यो अत्यन्तै पुण्यदायी व्रतको पालना गर्छ, उसका सबै कष्टहरू मेटिन्छन् र इच्छित मनोकामनाहरू पूरा हुन्छन्।"

॥ यसरी श्री बृहस्पति प्रदोष व्रत कथा समाप्त हुन्छ ॥