सोम प्रदोष व्रत कथा

रवि प्रदोष व्रतको कथा सुनेपछि शौनकादि ऋषिहरूले भन्नुभयो - "हे मुनिश्रेष्ठ सूतजी! अब हजुरले कृपया हामीलाई सोम त्रयोदशी प्रदोषको कथा सुनाउनुहोस्।"

सूतजीले भन्नुभयो - "हे ऋषिगण! अब म सोम त्रयोदशी व्रतको महिमा वर्णन गर्छु। यो व्रत गर्नाले भगवान शिव र माता पार्वती प्रसन्न हुनुहुन्छ। बिहानको स्नान आदि नित्य कर्मबाट निवृत्त भएपछि शिव-पार्वतीको ध्यान गरी पूजा गर्नुहोस् र अर्घ्य दिनुहोस्। 'ॐ नमः शिवाय' मन्त्रको १०८ पटक जप गर्नुहोस्। त्यसपछि शिवजीको स्तुति गर्नुहोस् - 'हे भगवान! म यो दुःखले भरिएको संसार-सागरमा डुबिरहेको छु, म ऋणको भार र ग्रहदशाहरूबाट पीडित छु, हे दयालु! मेरो रक्षा गर्नुहोस्।'

शौनकादि ऋषिहरूले सोधे - "हे महामुनि! हजुरले यो व्रत सबै मनोकामना पूरा गर्नका लागि वर्णन गर्नुभयो, अब यो व्रत कसले गरेको थियो र यसबाट के फल प्राप्त भयो, कृपया त्यसको वर्णन गरिदिनुहोस्।"

सूतजीले भन्नुभयो - "एउटा सहरमा एक ब्राह्मणी बस्दथिन्। उनका श्रीमानको मृत्यु भइसकेको थियो। उनको कुनै सहारा थिएन। त्यसैले, बिहान हुने बित्तिकै उनी आफ्नो छोराका साथ भिक्षा माग्न जान्थिन् र जे भिक्षा पाइन्थ्यो, त्यसैबाट आफ्नो र छोराको पालनपोषण गर्थिन्।

एक दिन ब्राह्मणी भिक्षा मागेर फर्किरहेकी थिइन्, त्यही बेला उनले बाटोमा एउटा बालक फेला पारिन्, उसको अवस्था निकै दयनीय थियो। ब्राह्मणीलाई त्यस बालकप्रति दया लाग्यो। उनले उसलाई आफैँसँग घरमा लिएर आइन्।

त्यो बालक विदर्भका राजकुमार थिए। छिमेकी राज्यका राजाले उनका पितालाई आक्रमण गरेर उनको राज्य कब्जा गरेका थिए। त्यसैले उनी यस्तो दयनीय अवस्थामा थिए। ब्राह्मणीले उनलाई आफ्नो घरमा राखेर आफ्नै छोरा सरह पालनपोषण गर्न थालिन्।

एक समय ती ब्राह्मणीका छोरा र ती राजकुमार खेलिरहेका थिए, त्यही बेला गन्धर्व कन्याहरू त्यहाँ आइपुगे र उनीहरू राजकुमारप्रति मोहित भए। ब्राह्मण बालक घर फर्किए तर राजकुमार त्यहीँ अंशुमती नामकी गन्धर्व कन्यासाग कुरा गरिरहेका थिए। भोलिपल्ट अंशुमतीले राजकुमारसँग आफ्नो परिचय गराउन आफ्ना आमाबुबालाई लिएर आइन्। अंशुमतीका आमाबुबा पनि राजकुमारलाई देखेर निकै प्रभावित भए।

केही दिनपछि, भगवान शिवले अंशुमतीका आमाबुबालाई सपनामा दर्शन दिनुभयो र आफ्नी छोरीको विवाह राजकुमारसँग गरिदिन आज्ञा दिनुभयो। शिवजीको आज्ञा अनुसार उनीहरूले अंशुमतीको विवाह राजकुमारसँग गरिदिए।

ब्राह्मणीलाई ऋषिहरूबाट सधैँ प्रदोष व्रत बस्नुपर्छ भन्ने निर्देशन थियो। ती ब्राह्मणीको व्रतको फलस्वरुप, राजकुमारले गन्धर्वराजको सेनाको सहयोगले आफ्नो राज्य विदर्भका शत्रुहरूलाई पराजित गरेर आफ्ना पिताको राज्य फेरि प्राप्त गरे र सुखपूर्वक शासन गर्न थाले। राजकुमारले ब्राह्मण बालकलाई आफ्नो प्रधानमन्त्री बनाए।

जसरी ब्राह्मणीले प्रदोष व्रतको पालना गर्नाले राजकुमार र ब्राह्मण बालकको समय बदलियो, त्यसरी नै भगवान शिवले आफ्ना अन्य भक्तहरूलाई पनि सुख र समृद्धि प्रदान गर्नुहुन्छ। त्यसैले सृष्टिमा प्रदोष व्रतको ठूलो महिमा छ।"

॥ यसरी श्री सोम प्रदोष व्रत कथा समाप्त हुन्छ ॥