सन्तोषी माता शुक्रबार व्रत कथा

प्राचीनकालको कुरा हो, कुनै एउटा गाउँमा एक वृद्धा बस्थिन्। ती वृद्धाका सातजना छोराहरू थिए। उनका सात छोरामध्ये छजनाले त राम्रोसँग कमाउँथे तर सातौँ छोराले भने कुनै पनि काम गर्दैनथ्यो। त्यसैले ती वृद्धाले आफ्ना छजना छोराका लागि मात्र खाना बनाउँथिन् र ती छ छोराले खाइसकेर जे जति बाँकी रहन्थ्यो, त्यो आफ्नो सातौँ छोरालाई दिन्थिन्। तर त्यो छोरा अत्यन्तै सोझो थियो, उसले कहिल्यै पनि आफ्नी आमाको यो भेदभावमा ध्यान दिँदैनथ्यो।

एक दिन सोझो छोराले आफ्नी पत्नीसँग भन्यो - "मेरी आमाले मलाई कति माया गर्नुहुन्छ।" पत्नीले भनिन् - "अवश्य! त्यसैले त सबैको जुठो बाँकी रहेको कुरा तपाईंलाई खानका लागि दिनुहुन्छ।" छोराले भन्यो - "किन व्यर्थै शङ्का गर्छौ, यस्तो पनि कतै सम्भव छ र। म जबसम्म आफैँले आफ्नै आँखाले प्रत्यक्ष देख्दिनँ, तबसम्म यसमा विश्वास गर्न सक्दिनँ।" उनकी पत्नीले भनिन् - "केही छैन, जब तपाईं आफैँले देख्नुहुनेछ तब त विश्वास गर्नुहोला।"

केही दिनपछि एउटा महत्त्वपूर्ण चाड आयो। घरमा सात प्रकारको चूरमा र लड्डु तयार गरियो। आफ्नी पत्नीले भनेको कुराको सत्यता पत्ता लगाउन त्यो छोरा एउटा पातलो कपडा ओढेर भान्छामा सुत्यो र कपडाभित्रबाट चुपचाप सबै कुरा हेर्न थाल्यो। केही समयपछि उसका सबै छजना दाजुहरू खाना खान आए। आमाले सबैका लागि राम्रा-राम्रा आसन बिछ्याइन् र उनीहरूलाई सात प्रकारका परिकार पस्कियो। आमाले ती सबै छोराहरूलाई प्रेम र आग्रहपूर्वक खाना खुवाइरहेकी थिइन् र सातौँ छोरा सुतेको नाटक गर्दै हेरिरहेको थियो। सबै छोराहरूले खाना खाइसकेपछि आमाले उनीहरू सबैको थालमा परेका जुठा लड्डुका टुक्राहरूबाट एउटा लड्डु बनाइन् र बाँकी जुठो सफा गरेर सातौँ छोरालाई बोलाइन् - "उठ छोरा! तेरा सबै दाजुहरूले खाना खाइसके, अब तँ मात्र बाँकी छस्, उठ चाँडै खाना खा।"

आफ्नी वृद्धा आमाको यो कार्यबाट आहत भएर छोराले भन्यो - "मलाई खाना खानु छैन। म परदेश जाँदैछु।" वृद्धाले रिसको झोकमा भनिन् - "यदि भोलि जान्छस् भने आजै जा।" छोराले भन्यो - "हुन्छ हुन्छ अवश्य! म अहिल्यै प्रस्थान गर्दैछु।" यति भनेर त्यो छोरा रिसको झोकमा घरबाट निस्कियो। प्रस्थान गर्दा उसलाई आफ्नी पत्नीको सम्झना आयो। उनी गोठमा गुइँठा थुपार्दै थिइन्। उनी उनीकहाँ पुगेर भन्न थाले -

"हामी जाँदैछौँ परदेश केही समयका लागि। तिमी सन्तोषले बस्नु आफ्नो धर्म पालन गर्दै॥"

यो सुनेर उनकी पत्नीले भनिन् -

"जानुहोस् पिया आनन्दले मेरो चिन्ता छोडी। रामको भरोसामा हामी छौँ ईश्वरले तपाईंलाई साथ दिऊन्॥ देखि तपाईंकौ निशानी देखि धैर्य धारण गर्नेछु। मेरो सम्झना नबिर्सनुहोस् मन गम्भीर राख्नुहोस्॥"

पत्नीको वचन सुनेर पतिले भने - "मसँग यो औँठी बाहेक केही छैन, यसलाई मेरो स्मृतिचिह्न सम्झनु र मलाई पनि आफ्नो कुनै प्रतीक दिनुहोस्।" पत्नीले भनिन् - "मसँग पनि केही छैन, म गुइँठा थुपार्दैछु, त्यसैले अहिले यो गोबर नै छ।" यति भनेर पत्नीले आफ्नो गोबर लागेको हातको छाप पतिको पिठ्युँमा मारिदिइन्।

पत्नीसँग विदा लिएर उनले आफ्नो यात्रा आरम्भ गरे। हिँड्दा-हिँड्दै उनी एउटा टाढाको देशमा पुगे। त्यहाँ एक साहुकार थिए। उनले गएर साहुकारसँग जागिरमा राख्न आग्रह गरे। साहुकारलाई आफ्नो पसलका लागि एक सेवकको आवश्यकता थियो, त्यसैले उनले उनलाई जागिरमा राखे। युवकले साहुकारसँग तलबको बारेमा सोध्दा उनले भने - "काम अनुसार नै तलब दिइनेछ।" युवक बिहानदेखि रातिसम्म साहुकारको सेवा गर्न थाले।

केही दिनमै त्यो युवक साहुकारको सम्पूर्ण लेनदेन, खातापाता, ग्राहकहरूलाई सामान बेच्ने आदि सबै काम गर्न थाले। साहुकारका ७-८ जना सेवकहरू थिए, उनीहरू सबै यो देखेर अचम्मित भए कि कसरी त्यो नवयुवकले आफ्नो चतुरताले सबै काममा कुशलता हासिल गर्‍यो। साहुकार पनि उसको कामबाट अत्यन्त प्रभावित थिए। त्यसैले उनले तीन महिनामै उसलाई आधा व्यापारको साझेदार बनाए। ती वृद्धाका सातौँ छोरा जसले कुनै काम गर्दैनथे, १२ वर्षपछि तिनै छोरा एउटा अत्यन्त विख्यात धनी अर्थात् सेठ बने। उनका मालिक साहुकार आफ्नो समस्त व्यापार उनलाई सुम्पिएर कतै अन्यत्र गए।

त्यो युवक परदेश गएपछि उनकी पत्नीको जीवन कस्तो बित्यो, उनको व्यथा सुन्नुहोस् - पति परदेश गएपछि सासू-ससुरा उनलाई प्रताडित गर्न थाले। जब ती अबलाले घरको सबै काम सक्याउँथिन् तब उनलाई दाउरा लिनका लागि वन पठाउन थाले। ती बुहारीलाई खानाका लागि पिठोको भुसको रोटी र फुटेको नरिवलको खोपिल्टोमा पानी दिइन्थ्यो। उनी निस्सहाय भएर यसरी नै कष्टमा दिन बिताइरहिन्। एक दिन उनी वनमा दाउरा लिन जाँदै थिइन्, बाटोमा उनले धेरै स्त्रीहरूलाई सन्तोषी माताको व्रत गरिरहेको देखिन्। कथा सुनेर उनले भनिन् - "दिदीबहिनीहरू! तपाईंहरू यो कुन देवी-देवताको व्रत गरिरहनुभएको छ? यो गर्नाले के पुण्य फल प्राप्त हुन्छ? यो व्रतको विधान के छ? यदि तपाईंहरूले यो व्रतको विधान बताइदिनुभयो भने म तपाईंहरूप्रति आभारी हुनेछु।"

तीमध्ये एक स्त्रीले भनिन् - "बहिनी! यो सन्तोषी माताको व्रत हो, यो व्रत गर्नाले निर्धनता र दरिद्रताको नाश हुन्छ तथा लक्ष्मीको आगमन हुन्छ। मनको चिन्ताहरूको निवारण हुन्छ। घरमा सुख-शान्ति तथा मनलाई प्रसन्नता र आनन्द प्राप्त हुन्छ। पुत्रहीनलाई पुत्र र अविवाहित कन्यालाई सुयोग्य वर प्राप्त हुन्छ। प्रियतम परदेशमा भए चाँडै फर्किन्छ। राजदरबारमा विवादको समाधान हुन्छ। सबै प्रकारले सुख-समृद्धिको प्राप्ति हुन्छ। धनको सञ्चय हुन्छ। पैतृक सम्पत्तिको लाभ हुन्छ। समस्त रोगहरूबाट मुक्ति मिल्छ र व्रतालुका सबै मनोरथ सन्तोषी माताको कृपाले सिद्ध हुन्छन्, यसमा कुनै सन्देह छैन।" व्रतको महिमा सुनेपछि बुहारीले प्रश्न गरिन् - "यो व्रत कसरी गर्नुपर्छ? कृपया यसको विधि-विधान बताइदिनुहोस्, तपाईंको अत्यन्त कृपा हुनेछ।"

स्त्रीले व्रतको विधान बताउँदै भनिन् - "सामर्थ्य अनुसार सवा रुपैयाँँ, सवा पाँच रुपैयाँँ अथवा सवा एघार रुपैयाँँको सख्खर-चना लिनु। सहजता, श्रद्धा र प्रेमले जति सम्भव हुन्छ, त्यति मात्र सामग्री लिनु। प्रत्येक शुक्रवार उपवास बस्दै कथा सुन्नु र सुनाउनु। व्रतको क्रम टुट्नु हुँदैन। निरन्तर नियमको पालन गर्नु। यदि कथा सुन्नका लागि कोही नभेटिएमा घिउको दियो बालेर, त्यसको अगाडि पात्रमा जल राखेर कथा पाठ गर्नु तर नियम भङ्ग हुनु हुँदैन। जबसम्म कार्य सिद्ध हुँदैन, तबसम्म व्रतको पालन गर्नु र कार्य सम्पन्न भएपछि मात्र व्रतको उद्यापन गर्नु। तीन महिनामा माताले सम्पूर्ण फल प्रदान गर्नुहुन्छ। यदि कसैको ग्रह-दशा अत्यन्तै विपरीत छ भने पनि माताको कृपाले एक वर्षमा कार्य अवश्य सम्पन्न हुन्छ। कार्य पूर्ण भएपछि मात्र यो व्रतको उद्यापन गर्नुपर्छ, बीचमा होइन। उद्यापनमा साढे दुई सेर पिठोको खाजा र त्यति नै खीर र चनेको साग बनाउनु। आठजना बालकहरूलाई भोजन गराउनु। जहाँसम्म सम्भव हुन्छ देवर, जेठाजु, भाइ-भतिजा, परिवारका केटाहरूलाई आमन्त्रित गर्नु। यदि केटाहरू नभेटिएमा नातागोता, छिमेकीका केटाहरूलाई निमन्त्रण गर्नु, उनीहरूलाई भोजन गराउनु, सामर्थ्य अनुसार दक्षिणा दिएर माताको व्रत-नियम पूर्ण गर्नु। कसैलाई त्यस दिन घरमा चुक वा अमिलोको सेवन गर्न नदिनु। यसरी यो व्रतको विधान पूर्ण हुन्छ।"

ती स्त्रीबाट व्रतको विधान थाहा पाएपछि वृद्धाकी बुहारी आफ्नो घरतिर लागीन्। बाटोमा उनले त्यो दाउराको भारी बेचिन् र प्राप्त धनले माताको व्रतका लागि सख्खर र चना किनिन् र फेरि हिँड्न थालिन्। बाटोमा उनले सन्तोषी माताको एउटा मन्दिर देखिन्। उनी मन्दिरमा गएर माताको चरणमा ढलिन् र व्याकुल भएर उनीसँग प्रार्थना गर्न थालिन् - "आमा! म अज्ञानी मूर्ख हुँ! मलाई व्रतको नियम आदि केही थाहा छैन। म अत्यन्त व्यथित छु। हे माता! मेरा कष्टहरूको निवारण गर्नुहोस्। म तपाईंको शरणमा छु।" माताको हृदय आफ्नो भक्तको करुण पुकारले पग्लियो।

एक शुक्रवार बितेकै थियो कि दोस्रो शुक्रवार पतिको पत्र आयो र तेस्रो शुक्रवार उनका पतिले पठाएको धन पनि उनले प्राप्त गरिन्। यो सबै देखेर उनकी जेठानीले डाह गर्दै भन्न थालिन् - "यति दिनमा अलिकति धन आयो, यसमा के नै प्रशंसनीय काम छ र? उनका छोराहरूले व्यङ्ग्य गर्न थाले - "काकीको अब पत्र आउन थाल्यो, धन आउन थाल्यो। अब त काकीको मानसम्मान हुनेछ। अब त काकी बोलाउँदा पनि आउनुहुन्न।"

यो सबै सुनेर ती बुहारीले भन्थिन् - "बाबु! पत्र आओस्, धन आओस् त हामी सबैका लागि नै राम्रो हो।" यसो भनेर उनी आँसु भरिएका आँखाले सन्तोषी माताको मन्दिरमा आइन् र माताको चरणमा शीर राखेर रुँदै भन्न थालिन् - "आमा! मैले तपाईंसँग रुपैयाँँ-पैसा, धन इत्यादिको कामना गरेकी थिइनँ। मलाई धनको के आवश्यकता, मलाई त आफ्नो सुहागको आवश्यकता छ। मलाई त बस आफ्नो स्वामीको दर्शन र सेवाको अभिलाषा छ।" उनको करुण प्रार्थना सुनेर माताले भन्नुभयो - "तथास्तु! चाँडै तेरा स्वामीको आगमन हुनेछ।" यो सुनेर बुहारी प्रसन्नताका साथ घर आएर घरको काम गर्न थालिन्।

उता सन्तोषी माँ मनमनै यो विचार गर्दै हुनुहुन्थ्यो कि, "मैले त्यो पुत्रीलाई यो वरदान त दिएकी छु कि तेरो पति चाँडै आउनेछ, तर उसलाई त सपनामा पनि यसको सम्झना हुँदैन। लाग्छ मैले नै उसलाई उसको धर्मपत्नीको बारेमा सम्झना गराउनुपर्छ।" यो निश्चय गरी माताले ती वृद्धाका छोरालाई सपनामा दर्शन दिनुभयो र उनीसँग प्रश्न गर्नुभयो - "साहुकारका छोरा! तँ सुतिरहेको छस् कि बिउँझिरहेको छस्।" उसले भन्यो - "अर्धनिन्द्रामा छु। भन्नुहोस् के आज्ञा छ?" माँले भन्नुभयो - "तेरो कुनै घर-गृहस्थी छ कि छैन? उसले भन्यो - "छ आमा! आमा-बुबा, भाइ-बहिनी, पत्नी आदि मेरो परिवारमा सबै हुनुहुन्छ।" माताले भन्नुभयो - "हे सोझो पुत्र! तेरी धर्मपत्नी अत्यन्त कष्टपूर्ण जीवन बिताइरहेकी छिन्। तेरा आमा-बुबाले उनलाई प्रताडित गरिरहेका छन्। उनी निरन्तर नै तेरा लागि अनेक प्रकारका कष्टहरू सहिरहेकी छिन्। तँलाई उनको खबर लिनुपर्छ।" उसले भन्यो - "हो आमा! यो त मलाई थाहा छ, तर म जाऊँ त जाऊँ कसरी? म परदेशमा छु, लेनदेनको कुनै विवरण छैन। यहाँबाट प्रस्थान गर्ने कुनै विकल्प भेटिएको छैन। यो सबै छोडेर कसरी जाऊँ?"

माँले भन्नुभयो - "मेरो आज्ञाको पालन गर, बिहान स्नान आदि गरेर सन्तोषी माताको नाम लिएर उहाँको स्मरण गर्नु, घिउको दियो बाल्नु, मातालाई दण्डवत् प्रणाम गर्नु। केही समयमै तेरो सबै लेनदेन सकिनेछ। जम्मा भएको माल बिक्री हुनेछ। सन्ध्यासम्म धनको भण्डार भरिनेछ।" प्रातःकाल वृद्धाका ती सोझा छोराले आफ्नो सपनाको बारेमा सबैलाई सुनाउँदा सबैले उसको कुरा नसुनी उपहास गर्दै भन्न थाले कि, "यस्ता सपना पनि कतै साँचो हुन्छन् र?" तर एक वृद्ध व्यक्तिले ती युवकसँग भने - "सुन बाबु! मेरो कुरा मान, यसरी अन्योलमा रहनुको सट्टा जस्तो देव शक्तिले सपनामा भन्नुभएको छ, त्यसो गर्दा तेरो के हानि छ र?"

ती वृद्धको कुरा मानेर युवकले बिहानै स्नान गर्‍यो र मातालाई दण्डवत् प्रणाम गरी घिउको दियो बालेर पसलमा गएर बस्यो। केही समय मात्र बितेको थियो कि, ऋण तिर्न बाँकी रहेकाहरूले धन दिएर गए, ऋण लिन बाँकी रहेकाहरूले आफ्नो धनको लेखाजोखा गरेर गए र व्यापारीहरूले नगद धन दिएर उसको वस्तु भण्डार किन्न थाले। साँझसम्म धनको थुप्रो लाग्यो। माताको यो लीलाबाट प्रसन्न भएर मनमा माताको स्मरण गर्दै त्यो युवक आफ्नो घरतिर प्रस्थान गर्नका लागि लुगा, गहना आदि किन्न थाल्यो। सबै काम सकेर उसले घरतर्फको यात्रा आरम्भ गर्‍यो।

उता उसकी पत्नी वनमा दाउरा लिनका लागि जान्छिन्। त्यहाँबाट फर्कँदा उनी बाटोमा पर्ने माँको मन्दिरमा विश्राम गर्छिन्। उनी दिनहुँ त्यही मन्दिरमा विश्राम गर्थिन्। अहिले मन्दिरमा आएर बसेकी मात्र के थिइन् कि उनले टाढाबाट धुलो उडेको देखिन्। धुलो उडेको देखेर उनले मातासँग सोधिन् - "हे आमा! यो यति धेरै धुलो किन उडिरहेको छ?" माताले भन्नुभयो - "हे पुत्री! तेरो पति परदेशबाट फेरि आफ्नो घर फर्केर आउँदैछ। अब तँ सुन, म जे भन्छु, त्यही गर्। यी दाउराका तीनवटा भारी बना, एउटालाई नदीको किनारमा, अर्कोलाई मेरो मन्दिरमा र तेस्रोलाई आफ्नो टाउकोमा राख। तेरो पतिलाई दाउराको भारी देखेर लोभ जाग्नेछ, उनी त्यहाँ रोकिनेछन्, जलपान गर्नेछन्, त्यसपछि माँलाई भेट्न जानेछन्। तबसम्म तँ दाउराको भारी लिएर घर पुग्नु र चोकको बीचमा भारी राखेर तीन पटक ठूलो स्वरले बोलाउनु - 'लिनु सासू आमा! दाउराको भारी लिनुहोस्। भुसको रोटी दिनुहोस् र नरिवलको खोपिल्टोमा पानी दिनुहोस्। आज कुन अतिथि आएका छन्?' ठ्याक्कै यसै गरी गर्नु।"

सन्तोषी माताको वचन सुनेर बुहारीले भनिन् - "हुन्छ! म त्यस्तै गर्नेछु आमा।" यसो भनेर उनले प्रसन्नताका साथ दाउराका तीनवटा भारी बनाइन्। एउटा भारी नदीको किनारमा र एउटा माताको मन्दिरमा राखेकी मात्र के थिइन् कि, एक यात्री त्यहाँ आइपुगे। सुकेको दाउरा देखेर उनको मनमा त्यही स्थानमा विश्राम र जलपान गर्ने इच्छा जाग्यो। उनले विचार गरे कि यहीँ केही खाना बनाएर, खाएर त्यसपछि गाउँतिर लागौँ। तिनै दाउराको प्रयोगले खाना आदि तयार गरेर उनले विश्राम र जलपान गरे र आफ्नो गाउँ पुगे।

त्यही समयमा बुहारी टाउकोमा दाउराको भारी लिएर आउँछिन् र त्यसलाई आँगनमा राखेर तीन पटक बोलाउँछिन् - "लिनु सासू आमा! दाउराको भारी लिनुहोस्, भुसको रोटी दिनुहोस्, नरिवलको खोपिल्टोमा पानी दिनुहोस्। आज कुन अतिथि आएका छन्? यो सुनेर सासू बाहिर आएर आफ्नो गरेको अत्याचारमा पश्चाताप गर्दै भन्छिन् - "बुहारी! किन यसो भन्छ्यौ? तिम्रो स्वामी नै त आएका छन्। आएर यहाँ बस, गुलियो भात खा, खाना खा, लुगा-गहना लगाऊ।" यत्तिकैमा उनको आवाज सुनेर उनका स्वामी बाहिर आउँछन् र उनको औँठी देखेर व्याकुल भई आमासँग सोध्छन् - "आमा! यो को हो?" आमा भन्छिन् - "छोरा! यो तेरी पत्नी हो। १२ वर्ष भयो तँ यहाँबाट परदेश गएको। त्यही समयदेखि यो तेरो विरहमा पूरै गाउँमा पशु जस्तै भौँतारिरहन्छे। घरको केही काम गर्दिन। चार पटक आएर बस खाना खाएर जान्छे। अब तँलाई यहाँ देखेर भुसको रोटी र नरिवलको खोपिल्टोमा पानी माग्दैछ।"

छोराले लाज मान्दै भन्यो - "आमा! मैले तपाईंको र यसको दुवैको व्यवहार देखेको छु। अब मलाई अर्को कोठाको साँचो दिनुहोस्, म त्यसैमा बस्नेछु।" आमाले भनिन् - "हुन्छ छोरा! तेरो निर्णय उचितै छ, ले यी साँचोहरू। यति भनेर उनले साँचोको झुप्पो छोराको अगाडि फालिदिइन्।" छोराले त्यसलाई उठाएर तेस्रो तलामा रहेको अर्को कोठामा आफ्नो सबै सामान व्यवस्थित गरे।

रातारात उनीहरूको परिस्थिति परिवर्तन भयो। ती दुवै पति-पत्नी राजाहरू जस्तै राजसी सुख-सुविधाहरूका साथ जीवन बिताउन थाले। केही दिनपछि शुक्रवार आयो। बुहारीले पतिसँग भनिन् - "मलाई सन्तोषी माताको व्रतको उद्यापन गर्नुछ।" पतिले प्रसन्नताका साथ उनलाई उद्यापन गर्ने आज्ञा दिए। उनी प्रफुल्लित हृदयले उद्यापनको व्यवस्था गर्न थालिन्। तर उनकी जेठानीले आफ्ना छोराहरूसँग भन्छिन् कि - "जब भोजनको निमन्त्रणामा जान्छौ तब अमिलो माग्नु, जसका कारण उसको उद्यापन सम्पन्न हुन नपाओस्।" बुहारीले जेठानीका छोराहरूलाई भोजनका लागि निमन्त्रणा गरिन्, केटाहरूले पेटभरी खीर खाए, तर जब उनीहरूलाई जेठानीको कुराको सम्झना भयो, उनीहरू भन्न थाले - "हामीलाई अमिलो चाहिन्छ, अमिलो दिनुहोस्। खीर हामीलाई मन पर्दैन। यसलाई देख्दा त अरुचि हुन्छ।

बुहारीले भनिन् - "कसैलाई पनि अमिलो दिइने छैन। यो सन्तोषी माताको प्रसाद हो।" यो सुनेर केटाहरू तुरुन्तै उठे र बुहारीसँग भने हामीलाई दक्षिणा दिनुहोस्। सोझी बुहारीलाई यस विषयमा केही थाहा थिएन। त्यसैले उनले उनीहरूलाई पैसा दिइन्। जेठानीका छोराहरू दक्षिणाको त्यो पैसाले अमिलो इमली किनेर खान थाले। यस कारण देवी सन्तोषी ती बुहारीमाथि क्रोधित हुनुभयो। त्यही समयमा देवयोगले त्यहाँ राजाका दूतहरू आइपुगे र उनका पतिलाई बन्दी बनाएर लिएर गए। यो घटनापछि जेठ-जेठानी अनेक प्रकारका दुर्वचन बुहारीलाई सुनाउँदै भन्न थाले - "तेरो पतिले अवश्य नै मानिसहरूलाई लुटेर धन जम्मा गरेको थियो, त्यसैले त राजाका दूतहरूले उसलाई पक्रेर लगे। तँलाई सबै थाहा हुनेछ, जब तेरो पति कारागारमा बन्दी बनेर बस्नेछ" जेठ-जेठानीका यी तितो वचनले बुहारीको हृदयमा गहिरो चोट लाग्यो। उनी रुँदै सन्तोषी माताको मन्दिर पुगिन् र भन्न थालिन् - "हे आमा! तपाईं ममाथि यो कस्तो लीला गरिरहनुभएको छ? मलाई सुख दिएपछि यो कष्ट किन दिनुभएको आमा?

माताले भन्नुभयो - "पुत्री! तैँले विधिवत् उद्यापन नगरेर मेरो व्रत भङ्ग गरिस्। यति चाँडै तैँले त्यो घटना बिर्सिइस्?" बुहारीले भनिन् - "आमा! मलाई सबै याद छ, म निरपराध छु! मलाई त जेठानीका छोराहरूले भ्रमित पारेका थिए, त्यसैले झुक्किएर मैले उनीहरूलाई दक्षिणाको रूपमा धन दिएँ र त्यसले उनीहरूले इमली खाए। मलाई क्षमा गर्नुहोस् आमा! म फेरि तपाईंको उद्यापन पूर्ण विधि-विधानले गर्नेछु।" माताले भन्नुभयो - "अब फेरि यस्तो गल्ती नगर्नु।" बुहारीले भनिन् - "हुने छैन माता, तर मेरो पति मलाई फेरि कसरी प्राप्त हुन्छन्? माताले भन्नुभयो - "पुत्री! तँ यहाँबाट जा, तेरो पति तँलाई बाटोमै भेटिनेछ।"

बुहारी हर्षित मनले घरतिर आउन थालिन्। बाटोको बीचमै उनले आफ्नो पतिलाई भेटिन्। पत्नीले अधीर भएर सोधिन् - "तपाईं कहाँ जानुभएको थियो? मेरो मन कति व्याकुल भइरहेको थियो।" उनले भन्न थाले - "मैले धेरै धन कमाएको छु नि, त्यसैले राजाले त्यसको कर मागेका थिए। त्यसैले म कर तिर्न गएको थिएँ।" यो थाहा पाएर उनकी पत्नी अत्यन्त प्रफुल्लित भइन् र दुवै प्रसन्नताका साथ घर आए। केही दिनपछि फेरि शुक्रवार आयो। उनले आफ्नो पतिसँग भनिन् - "मलाई सन्तोषी माताको उद्यापन गर्नुछ।" उनका पतिले भने - "अवश्य गर।" उनी फेरि जेठका छोराहरूलाई भोजनका लागि निमन्त्रणा गर्न पुगिन्। जेठानीले उनलाई केही तितो वचन सुनाइन् र आफ्ना छोराहरूलाई फेरि यो भनिदिइन् कि, "खाना खानुअघि नै अमिलोको इच्छा प्रकट गर्नु।" निमन्त्रणामा बस्ने बित्तिकै केटाहरू भन्न थाले - "हामीलाई खीर आदि मन पर्दैन, यसले हाम्रो मन विचलित हुन्छ। हामीलाई कुनै अमिलो भएको परिकार दिनुहोस्। बुहारीले स्पष्ट भनिन् - "अमिलो पाइँदैन, यदि इच्छा छ भने खाना खानुहोस् नत्र यहाँबाट जानुहोस्।" यो सुनेर जेठानीका केटाहरू त्यहाँबाट गए। त्यसपछि बुहारीले श्रद्धापूर्वक ब्राह्मण बालकहरूलाई भोजन गराइन्। दक्षिणामा धनको सट्टा उनले यथाशक्ति उनीहरूलाई एक-एकवटा फल दिइन्। यसरी उद्यापन सम्पन्न गर्दा सन्तोषी माता प्रसन्न हुनुभयो। माताको आशीर्वाद र कृपाले नवौँ महिनामा उनले चन्द्रमा जस्तै रूपवान एउटा सुन्दर पुत्र रत्न प्राप्त गरिन्। उनी दिनहुँ आफ्नो छोरालाई लिएर सन्तोषी माताको मन्दिर जान थालिन्।

एक दिन माताले विचार गर्नुभयो - "यो दिनहुँ मेरो मन्दिर आउँछे, आज म नै यसको घर जान्छु। म पनि त थाहा पाऊँ यसको आश्रय स्थल कस्तो छ?" यो निश्चय गरी माताले एउटा अति भयानक रूप धारण गर्नुभयो। उहाँको अनुहारमा सख्खर र चना लागेको थियो, सुँड जस्तै उहाँको ओठ थियो। अनेक प्रकारका किरा-फट्याङ्ग्राहरू उहाँको वरिपरि घुमिरहेका थिए। जस्तै माता यो भयानक रूपमा बुहारीको ढोकामा आइपुग्नुभयो, उनकी सासू डराएर कराउन थालिन् - "हेर-हेर! लाग्छ कुनै डाकिनी वा बोक्सी आदि यतातिर आउँदैछे। छोराहरू! भगाओ यसलाई, नत्र यसले हामीमध्ये कसैलाई खाइदिनेछ।" उनका छोराहरूले डराएर आफ्नो कोठाको झ्यालहरू बन्द गरे। कान्छी बुहारीले सासूको आवाज सुनेर जस्तै झ्यालबाट हेरिन्, उनी आनन्दले कराउन थालिन् - "आज त मेरो पुण्य जाग्यो, साक्षात् मेरी सन्तोषी माता मेरो घर आउनुभएको छ। यति भनेर उनी आफ्नो दूध खाइरहेको बच्चालाई काखबाट हटाउँछिन् मात्र के थिइन् कि उनकी सासू रिसाएर भन्छिन् - "अलच्छिनी! कुल्टा! यसलाई देखेर कस्ती उत्साहित भएकी कि आफ्नो बच्चालाई काखबाट पछारिदिइस्।"

त्यही क्षण माताले आफ्नो लीला रच्नुभयो र सासूलाई पूरै घरमा बच्चाहरू नै बच्चाहरू देखिन थाले। कान्छी बुहारीले भनिन् - "सासू आमा! यी मेरा त्यही करुणामयी सन्तोषी माता हुनुहुन्छ, जसको म प्रत्येक शुक्रवार व्रत गर्छु।" यसो भन्दै बुहारीले घरका सबै ढोका खोलिदिइन्। सबै परिवारका सदस्यहरू माताको चरणमा दण्डवत् गर्दै आफ्ना अपराधका लागि क्षमा-याचना गर्दै भन्छन् - "हे आमा! कृपया हामीलाई क्षमा गरिदिनुहोस्, हामीले तपाईंको व्रत भङ्ग गरेर घोर पाप गरेका छौँ, हामी मूर्ख-अज्ञानी हौँ, हामीलाई तपाईंको व्रतको विधि थाहा थिएन, हामीलाई क्षमादान दिनुहोस् माता। हामी वचन दिन्छौँ कि, भविष्यमा यस्तो फेरि कहिल्यै गर्ने छैनौँ, कृपा गर्नुहोस् माता, हामीमाथि दया गर्नुहोस्।" उनीहरू सबैको पश्चाताप र करुण प्रार्थनाबाट माता प्रसन्न हुनुभयो र उनीहरू सबैलाई क्षमा गरिदिनुभयो। त्यसपछि ती सबै परिवारका सदस्यहरू नियमपूर्वक शुक्रवारको व्रत गर्न थाले। व्रतको प्रभावले उनीहरूका सबै कष्टहरूको निवारण भयो र उनीहरू आनन्दपूर्वक जीवन बिताउन थाले।

॥यसरी श्री सन्तोषी माता शुक्रवार व्रत कथा सम्पूर्ण हुन्छ॥