बागेश्वरी मन्दिर (Bageshwori Mandir)

बाँके जिल्लाको नेपालगञ्जमा अवस्थित बागेश्वरी मन्दिर सुदूर र मध्यपश्चिमकै एक प्रसिद्ध शक्तिपीठ हो। यो नेपाल र भारतका श्रद्धालुहरूको साझा आस्थाको केन्द्र हो।

बडीमालिका मन्दिर

पौराणिक पृष्ठभूमि र नामकरण

पौराणिक मान्यता अनुसार भगवान शिवले सतीदेवीको मृत शरीर बोकेर हिँड्ने क्रममा यहाँ सतीदेवीको जिब्रो पतन भएको थियो। जिब्रो पतन भएकाले सुरुमा यसलाई 'वाक्येश्वरी' (वाणीकी देवी) भनिन्थ्यो। पछि यो शब्द अपभ्रंश हुँदै 'बागेश्वरी' रहन गएको हो। जनविश्वास अनुसार 'बाँके' जिल्लाको नाम पनि यही मन्दिरको पुरानो नाम 'बाँकेखरी' बाट रहेको हो।

जुँगा भएको महादेव (जुँगे महादेव)

मन्दिर परिसरमा रहेको सिद्ध पोखरीको बीचमा जुँगा भएको महादेवको मन्दिर छ। सामान्यतया भगवान शिवका मूर्तिहरूमा जुँगा हुँदैन, तर यहाँ महादेवको भव्य मूर्तिमा जुँगा देख्न सकिन्छ। यस्तो मूर्ति विश्वमै दुर्लभ मानिन्छ। यसको निर्माण तत्कालीन कमाण्डिङ जनरल प्रकाश शमशेर जङ्गबहादुर राणाले गराएका थिए।

इतिहास र जीवित समाधि

बागेश्वरी मन्दिरको स्थापना १४औँ शताब्दीतिर जुम्लाबाट आएका नाथ सम्प्रदायका सिद्ध योगी (सिद्धनाथ बाबा) ले गरेको मानिन्छ। मन्दिर निर्माण गर्दा पटक-पटक भत्किने समस्या आएपछि देवीको आज्ञा अनुसार एकजना सिद्ध योगीले त्यहाँ 'जीवित समाधि' लिएका थिए। ती गुरुको समाधि अहिले पनि मन्दिरको पूर्वपट्टि रहेको पिपलको बोट नजिकै देख्न सकिन्छ। हालका पुजारीहरू उनै योगीका चेलाका सन्तान (नाथ सम्प्रदायका योगीहरू) हुन्।

परम्परा र चाडपर्वहरू

• जिब्रो छेड्ने परम्परा: पहिले-पहिले भक्तजनहरूले आफ्नो मनोकामना पूरा गर्न जिब्रो छेडेर वा शरीरको रगत चढाएर पूजा गर्ने गर्दथे, जुन अहिले निकै कम भएको छ।
• बलि र मेला: बडादशैँको अष्टमी र नवमीमा यहाँ ठूलो मेला लाग्छ र सयौँको संख्यामा पशु बलि दिइन्छ।
• सोमबारको आरती: पछिल्लो समय हरेक सोमबार साँझ पोखरीको किनारमा हुने विशेष आरतीमा ठूलो संख्यामा भक्तजनहरू सहभागी हुन्छन्।