बागलुङ कालिका (Baglung Kalika)

बागलुङ कालिका

बागलुङ जिल्लामा अवस्थित कालिका भगवती मन्दिर, जसलाई 'बागलुङ कालिका' पनि भनिन्छ, नेपालको एक अत्यन्तै प्रख्यात शक्तिपीठ हो। कालीगण्डकी नदीको दक्षिणी किनारमा रहेको घना जङ्गलको बीचमा अवस्थित यो मन्दिर हिन्दु धर्मावलम्बीहरूका लागि आस्थाको एक महत्वपूर्ण केन्द्र हो। यहाँ विशेष गरी महाकाली, महालक्ष्मी र महासरस्वतीको स्वरूपमा भगवतीको पूजा आराधना गरिन्छ।

इतिहास र किंवदन्ती

बागलुङ कालिका मन्दिरको स्थापना वि.सं. १५९१ (सन् १५३४) मा पर्वतका राजा प्रतापी नारायण सिंह मल्लले गरेका हुन्। ऐतिहासिक तथ्य अनुसार, राजा प्रतापी नारायणको विवाह पाल्पाका राजा मणिमुकुन्द सेनकी छोरी राजकुमारी विश्रवादेवीसँग भएको थियो। राजकुमारीले दाइजोको रूपमा पाल्पाबाट आफूसँगै ल्याएको कालिका देवीको मूर्ति पर्वत लैजाने क्रममा हालको बागलुङको जङ्गलमा विश्राम गर्दा डोली उठाउन नसकिएपछि सोही स्थानमा मन्दिर स्थापना गरिएको हो।

किंवदन्ती अनुसार, सो समयमा देवीको खड्ग उठाउन सफल भएका चक्र पुवार (खड्का) का सन्तानहरू नै यस मन्दिरको पुजारीका रूपमा आजसम्म पनि सेवा गर्दै आएका छन्।

वास्तुकला र संरचना

यो मन्दिर नेपाली परम्परागत प्यागोडा शैलीमा निर्माण गरिएको छ। मुख्य मन्दिर इँटा र ढुङ्गाले बनेको साढे दुई तलाको छ। यसको माथिल्लो छाना तामाले छाएको छ र टुप्पोमा आकर्षक सुनको गजुर रहेको छ।

मन्दिरको चारै दिशामा चारवटा प्रवेशद्वारहरू छन्। यहाँको एक अनौठो पक्ष भनेको यसको पूर्वी ढोका सधैं बन्द राखिन्छ। जनविश्वास अनुसार यो ढोका खोल्दा नागहरू उत्पन्न हुने वा कुनै ठूलो अनिष्ट हुने डरले यसलाई कहिल्यै खोलिँदैन। मन्दिर परिसरभित्र भगवान शिव, राधा-कृष्ण, लक्ष्मी-नारायण र गणेशका साना मन्दिरहरू पनि रहेका छन्।

पूजा परम्परा र बलि प्रथा

शक्तिपीठ भएकाले यहाँ देवीलाई खुसी पार्न बोका, राँगो र सुँगुरको बलि दिने प्राचीन परम्परा छ। तर, धार्मिक नियम अनुसार माघ र साउन महिनामा यहाँ कुनै पनि प्रकारको बलि चढाइँदैन। साथै, सन् २०१६ देखि परेवाको बलि दिन आधिकारिक रूपमा रोक लगाइएको छ र अहिले परेवालाई शान्तिको प्रतीकका रूपमा उडाइने गरिन्छ।

मन्दिरमा दैनिक रूपमा ब्राह्मण र खड्का पुजारीहरूद्वारा आरती र पूजा सम्पन्न गरिन्छ। हप्ताको मंगलबार र शनिबार यहाँ भक्तजनहरूको विशेष भीड लाग्ने गर्दछ।

प्रमुख चाडपर्वहरू

चैते दसैं (चैत्र शुक्ल अष्टमी) र बडा दसैं यहाँका मुख्य चाडहरू हुन्। चैते दसैंको अवसरमा यहाँ विशाल मेला लाग्दछ, जहाँ नेपालका विभिन्न भागका साथै भारतबाट समेत हजारौँ भक्तजनहरू दर्शन गर्न र मनोकामना पूरा भएपछि 'भाकल' बुझाउन आउँछन्। धेरैले यहाँ आएर विवाह र व्रतबन्ध जस्ता शुभ कार्यहरू पनि सम्पन्न गर्ने गर्दछन्।

धार्मिक र पर्यटकीय महत्त्व

घना 'कालिका जङ्गल'को बीचमा रहेको यो मन्दिर प्राकृतिक सुन्दरता र धार्मिक शान्तिको सङ्गम हो। कालीगण्डकी नदीको निकटता र मन्दिरको वास्तुकलाले गर्दा यो ठाउँ धार्मिक मात्र नभई पर्यटकीय दृष्टिले पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ।

पहुँच

बागलुङ नगरपालिकाको मध्यभागबाट मन्दिरसम्म पुग्न सडक र पैदल मार्ग दुवैको सहज व्यवस्था छ। पोखराबाट झण्डै ७२ किलोमिटरको दूरीमा रहेको यो मन्दिर सडक यातायातबाट सजिलै पुग्न सकिन्छ।