बेहडा बाबा (Behada Baba)

कैलाली जिल्लाको धनगढी उपमहानगरपालिका-१६ (रामपुर/उर्मा) मा अवस्थित बेहडा बाबा मन्दिर सुदूरपश्चिम तराई क्षेत्रको एक प्रमुख धार्मिक केन्द्र हो। यो मन्दिर थारु समुदायको आस्थाको धरोहरका रूपमा परिचित छ।

बेहडा बाबा

इतिहास र पौराणिक कथा

बेहडा बाबा मन्दिरको उत्पत्तिबारे एउटा रोचक जनश्रुति छ:

• शालिग्रामको कथा: पौराणिक कालमा एक महात्माले भगवान शिव र पार्वतीलाई प्रसन्न पारी एक पवित्र शालिग्राम प्राप्त गरेका थिए। उनले उक्त शालिग्रामलाई भुइँमा नराख्ने सर्तमा लिएर जाँदै गर्दा यसै स्थानमा आइपुगे। लघुशंकाका कारण उनले त्यहाँ भेटिएको एक गोठालो केटोलाई त्यो शालिग्राम भुइँमा नराख्नू भनी समात्न दिए। तर, ती केटाले गरुङ्गो भएर थाम्न नसकी शालिग्राम भुइँमा राखिदिए।
• शिवलिङ्गको फेला: महात्माले शालिग्राम उठाउन खोज्दा त्यो जमिनमा गाडिएर बसेको थियो र कसैले पनि उठाउन सकेन। पछि स्थानीय गोठालाहरूले गाईले एउटा निश्चित ठाउँमा आफैं दूध चढाएको देखेपछि उत्खनन गर्दा त्यहाँ भव्य शिवलिङ्ग फेला परेको बताइन्छ।

शालिग्राम शिवलिङ्गका विशेषताहरू

यहाँको शिवलिङ्गलाई 'स्वयम्भू' (आफैं उत्पन्न भएको) मानिन्छ। स्थानीय भक्तजनहरूका अनुसार यो शिवलिङ्गको आकार समय-समयमा बढ्ने वा परिवर्तन हुने गर्दछ। शिवलिङ्गको माथिल्लो भागमा फलामको घनले हिर्काएका जस्ता चोटका निशानाहरू स्पष्ट देख्न सकिन्छ, जुन पहिले केही मानिसहरूले यसलाई उखेल्न खोज्दा लागेको बताइन्छ।

थारु समुदाय र धार्मिक विश्वास

बेहडा बाबा र थारु समुदायबीच गहिरो सम्बन्ध छ:

• रक्षक देवता: थारु समुदायले बेहडा बाबालाई आफ्नो रक्षक र मनोकामना पूरा गर्ने देवताका रूपमा पुज्छन्। विशेषगरी आफ्ना गाईभैंसीले धेरै दूध दिऊन् र पशुचौपाया निरोगी रहुन् भनेर यहाँ दूध चढाउने र भाकल गर्ने परम्परा छ।
• मेला र पर्वहरू: यहाँ वर्षकै सबैभन्दा ठूलो मेला गङ्गा दशहराको अवसरमा लाग्छ। महाशिवरात्रिमा पनि यहाँ विशेष पूजा हुन्छ। मन्दिर परिसरमै रहेको महादेवा तालमा स्नान गरेर पूजा गर्नाले पाप पखालिने र मनोकांक्षा पूरा हुने जनविश्वास छ।

मन्दिरको हालको भौतिक संरचना वि.सं. २०३९ (सन् १९८२) मा स्थानीय समाजसेवीहरूको सक्रियतामा निर्माण गरिएको हो।