बराहक्षेत्र (Barahkshetra)

सुनसरी जिल्लामा कोशी र कोका नदीको संगम स्थलमा अवस्थित बराहक्षेत्र नेपालको सबैभन्दा प्राचीन र पवित्र तीर्थस्थलहरूमध्ये एक हो। हिन्दू धर्मका चार प्रमुख क्षेत्रहरूमध्ये यो एक मानिन्छ।

बराहक्षेत्र

पौराणिक कथा: वराह अवतार

हिन्दू धर्मग्रन्थहरूका अनुसार, सत्य युगमा हिरण्याक्ष नामक दैत्यले पृथ्वीलाई चोरेर पाताल (समुद्रको गहिराइ) मा लुकाएको थियो। पृथ्वीको रक्षा र उद्धारका लागि भगवान विष्णुले वराह (बँदेल) को रूप धारण गर्नुभयो। भगवान वराह र हिरण्याक्षबीच घमासान युद्ध भयो, जसमा भगवानले दैत्यको वध गरी पृथ्वीलाई आफ्नो दाह्रामा राखेर बाहिर निकाल्नुभयो। पृथ्वीको उद्धार गरिसकेपछि भगवान विष्णुले आफ्नो वराह स्वरूपमा यसै स्थानमा विश्राम गर्नुभएको र लक्ष्मीजीसँगै यहाँ बस्नुभएको मानिन्छ।

इतिहास र वास्तुकला

• प्राचीनता: बराहक्षेत्रको वर्णन महाभारत, वराह पुराण र स्कन्द पुराण जस्ता प्राचीन ग्रन्थहरूमा गरिएको छ। पुरातात्विक उत्खननमा यहाँ १५०० वर्षभन्दा पुराना मूर्तिहरू फेला परेका छन्, जसले यसको प्राचीनता पुष्टि गर्दछ।
• पुनर्निर्माण: वि.सं. १९९० को महाभूकम्पले पुरानो मन्दिर ध्वस्त बनाएपछि वि.सं. १९९१ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेरले हालको मन्दिर निर्माण गराएका थिए।
• मन्दिर परिसर: यहाँ मुख्य वराह मन्दिरका साथै सूर्यवराह, कोकावराह, इन्द्रवराह र नागेश्वर जस्ता ९ वटा साना मन्दिरहरू र विभिन्न धर्मशालाहरू रहेका छन्।

कुम्भ मेला र चतराधाम

बराहक्षेत्र नजिकै रहेको चतराधामलाई 'नेपालको हरिद्वार' मानिन्छ। यहाँ हरेक १२ वर्षमा महाकुम्भ र हरेक ६ वर्षमा अर्धकुम्भ मेला लाग्ने गर्दछ। समुद्र मन्थनका बेला निस्किएको अमृतको थोपा खसेका विश्वका ५ स्थानमध्ये चतराधाम (पिण्डेश्वर क्षेत्र) लाई पनि एक मानिन्छ, जसले यस क्षेत्रको धार्मिक गरिमा बढाएको छ।

मुख्य पर्व र तीर्थयात्रा

कार्तिक पूर्णिमा र माघे सङ्क्रान्तिका दिन यहाँ विशाल मेला लाग्दछ। पहाडी भेगका मानिसहरू माघे सङ्क्रान्तिमा र तराई तथा भारतका श्रद्धालुहरू कार्तिक पूर्णिमामा विशेष रूपमा आउने गर्छन्। कोशी नदीमा पवित्र स्नान गरी पूजा गर्नाले मोक्ष प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।