विन्ध्यवासिनी मन्दिर (Bindhyabasini Temple)

पोखराको मिरुवामा अवस्थित विन्ध्यवासिनी मन्दिर पोखराकै सबैभन्दा पुरानो र प्रसिद्ध शक्तिपीठ हो। यो मन्दिर भगवती विन्ध्यवासिनीलाई समर्पित छ, जसलाई देवी कालीको अवतार र पोखराको 'रक्षक देवी' (Guardian Deity) मानिन्छ।

इतिहास र किम्बदन्ती

विन्ध्यवासिनी मन्दिरको स्थापना १८औँ शताब्दीको मध्यतिर (वि.सं. १८४२ तिर) कास्कीका तत्कालीन राजा सिद्धिनारायण शाह वा पर्वतका राजा खड्गमान मल्लले गरेको मानिन्छ। किंवदन्ती अनुसार, राजाले सपनामा देवीको दर्शन पाएपछि भारतको उत्तर प्रदेशस्थित विन्ध्याचल पर्वतबाट देवीको मूर्ति ल्याउन मानिसहरू पठाएका थिए। मूर्ति ल्याउने क्रममा हाल मन्दिर रहेको मिरुवामा बास बस्दा भोलिपल्ट मूर्ति उठाउन नसकिएपछि, यसलाई देवीको इच्छा सम्झेर सोही स्थानमा मन्दिर स्थापना गरिएको हो। वि.सं. १९२४ मा राजा सुरेन्द्र विक्रम शाहको पालामा यसको ठूलो जीर्णोद्धार गरिएको थियो।

वास्तुकला र विशेषता

यो मन्दिर सेतो रङको शिखर शैली (Shikhara Style) मा निर्माण गरिएको छ, जुन नेपालका अन्य प्यागोडा मन्दिरहरूभन्दा फरक देखिन्छ। मन्दिर अष्टकोणाकार आधारमा बनेको छ र यसको गजुर सुनौलो छ। मन्दिर परिसरभित्र मुख्य विन्ध्यवासिनी देवीका अतिरिक्त गणेश, हनुमान, शिव, सरस्वती र नवग्रहका साना मन्दिरहरू पनि रहेका छन्। यहाँबाट अन्नपूर्ण र माछापुच्छ्रे हिमालको मनोरम दृश्य देख्न सकिन्छ। हाल यहाँ अशक्त तथा वृद्धवृद्धाहरूका लागि लिफ्टको समेत व्यवस्था गरिएको छ।

धार्मिक महत्व र पर्वहरू

विन्ध्यवासिनी देवीलाई कास्कीका राजाहरूको कुलदेवीका रूपमा पुजिन्छ। यहाँ पूजा गर्नाले रोगव्याधि निको हुने र मनोकामना पूरा हुने जनविश्वास छ।

• बडादसैँ र चैते दसैँ: यी समयमा यहाँ विशेष पूजा र बलि दिने गरिन्छ। नवरात्रभर यहाँ भक्तजनहरूको ठूलो घुइँचो लाग्छ।
• नवदुर्गा महोत्सव: वि.सं. २०६४ देखि यहाँ प्रत्येक वर्षको बडादसैँमा नवदुर्गा महोत्सव आयोजना गरिन्छ।
• अन्य पर्वहरू: महाशिवरात्रि, हनुमान जयन्ती, र श्रीपञ्चमीका अवसरमा पनि यहाँ विशेष मेला लाग्ने गर्दछ।