ब्रागा गुम्बा (Braga Monastery)

मनाङ जिल्लाको भ्राका (Braga) गाउँमा अवस्थित यो गुम्बा हिमाली क्षेत्रकै सबैभन्दा पुरानो र ठूलो गुम्बाहरूमध्ये एक हो। यो गुम्बा करिब ५०० देखि १,२०० वर्ष पुरानो मानिन्छ र यसलाई मनाङ क्षेत्रकै 'मातृ गुम्बा' का रूपमा लिइन्छ।

इतिहास र धार्मिक सम्बन्ध

भ्राका गुम्बाको निर्माण न्येस्याङ (Nyeshyang) र नार-फु क्षेत्रका बौद्ध समुदायले गरेको विश्वास गरिन्छ। यो तिब्बती बौद्ध धर्मको 'काग्युपा' (विशेषगरी कर्मापा) सम्प्रदायसँग सम्बन्धित छ। ११औं शताब्दीका प्रसिद्ध तिब्बती योगी मिलारेपाले यस नजिकैको गुफामा ध्यान र साधना गरेको विश्वास गरिन्छ। यहाँ शताब्दीयौं पुराना थाङ्का, पाण्डुलिपि र बुद्धका मूर्तिहरूको ठूलो संग्रह सुरक्षित छ।

वास्तुकला र संरचना

यो गुम्बा परम्परागत तिब्बती वास्तुकला शैलीमा निर्माण गरिएको छ, जुन गाउँको माथिल्लो भागमा एउटा भिरालो चट्टानमा टाँसिएझैं बनेको छ। मन्दिरको निर्माणमा ढुङ्गा, माटो र काठको प्रयोग गरिएको छ। गुम्बाभित्र सयौं प्राचीन बुद्ध मूर्तिहरू र भित्ताहरूमा कलात्मक भित्ते चित्रहरू (Murals) रहेका छन्। गुम्बाको छतबाट अन्नपूर्ण दोस्रो, तेस्रो, चौथो, गङ्गापूर्ण र तिलिचो हिमालको मनोरम दृश्य देखिन्छ।

मुख्य पर्व र उत्सवहरू

मनाङको सांस्कृतिक पहिचानका रूपमा रहेको यस गुम्बामा विभिन्न महत्वपूर्ण पर्वहरू मनाइन्छ:

• यार्तुङ (Yarthung): यो मनाङको प्रसिद्ध घोडा दौड पर्व हो, जुन जुन/जुलाई महिनामा मनाइन्छ। यस अवसरमा गुम्बामा विशेष पूजा र दीप प्रज्वलन गरिन्छ।
• बधे पर्व (Badhe Festival): न्येस्याङ समुदायको यो विशेष सांस्कृतिक पर्व हरेक केही वर्षको अन्तरालमा मनाइन्छ।
• तोर्क्या पर्व (Torkya): बाली भित्र्याएपछि नोभेम्बर महिनामा मनाइने यो पर्वमा लामाहरूले विशेष नृत्य र पूजा गर्छन्।

हाल यस गुम्बालाई 'जीवित सम्पदा' (Living Heritage) को रूपमा संरक्षण गर्न स्थानीय सरकार र अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजना (ACAP) ले विशेष पहल गरिरहेका छन्।