काली मन्दिर (Kali Mandir)

विराटनगरको मुख्य बजारको मुटुमा अवस्थित काली मन्दिर मोरङ जिल्लाकै सबैभन्दा प्रसिद्ध र महत्वपूर्ण शक्तिपीठ हो। यसलाई विराटनगरको संरक्षक देवीको रूपमा पूजा गरिन्छ। ऐतिहासिक र सांस्कृतिक दृष्टिले यो मन्दिर यस क्षेत्रको धार्मिक पहिचान बनेको छ।

इतिहास

विराटनगरको काली मन्दिरको इतिहास यस शहरको विकाससँगै जोडिएको छ:

• स्थापना: मोरङको सदरमुकाम रङ्गेलीबाट विराटनगर सरेसँगै वि.सं. १९६० को दशकतिर यस मन्दिरको स्थापना भएको मानिन्छ। सुरुमा यो मन्दिर टिनको सानो छाना भएको सामान्य संरचनामा थियो।
• पुनर्निर्माण: वि.सं. २००० मा एक भक्तले इँटा र सुर्किचुना प्रयोग गरी यसलाई पुनर्निर्माण गराएका थिए।
• वर्तमान स्वरूप: हालको भव्य तीनतले प्यागोडा शैलीको मन्दिर स्थानीय बासिन्दाहरूको सक्रियतामा वि.सं. २०५३ मा निर्माण गरिएको हो।

वास्तुकला

यो मन्दिर परम्परागत नेपाली प्यागोडा शैलीमा निर्माण गरिएको छ। यसमा तीन तहका आकर्षक छानाहरू रहेका छन्। मन्दिरको माथिल्लो तलामा काली माताको नयाँ मूर्ति राखिएको छ जहाँ नित्य पूजा हुन्छ, भने पुरानो ऐतिहासिक मूर्तिलाई तल्लो तलामा सुरक्षित राखिएको छ। मन्दिरको निर्माणमा आधुनिक सामग्री (इँटा र सिमेन्ट) को प्रयोग गरिए पनि यसले पौराणिक स्वरूप झल्काउँछ।

पूजा विधि र परम्परा

मन्दिरमा दैनिक रूपमा बिहान र बेलुका तान्त्रिक तथा वैदिक विधिअनुसार पूजा र आरती गरिन्छ। विशेष गरी शनिबार र मंगलबार यहाँ भक्तजनहरूको ठूलो भीड लाग्ने गर्दछ। शक्तिपीठ भएकाले मनोकाङ्क्षा पूरा गर्न यहाँ पशुबलि (बोका, हाँस आदि) दिने परम्परा पनि रहेको छ।

बडादसैँ र मेला

बडादसैँको समयमा यो मन्दिर विराटनगरकै मुख्य आकर्षणको केन्द्र बन्छ:

• नौरथा: घटस्थापनाका दिन यहाँ जमरा राखिन्छ र नौ दिनसम्म दुर्गा सप्तशती (चण्डी) को विशेष पाठ गरिन्छ।
• जमरा वितरण: दशैंको टीकाको दिन बिहानैदेखि मन्दिरमा सर्वसाधारणलाई जमरा वितरण गर्ने विशेष परम्परा छ।
• मेला: अष्टमी र नवमीका दिन हजारौं भक्तजनहरू बलि चढाउन र दर्शन गर्न आउँछन्। यस समयमा मन्दिर क्षेत्रलाई झिलिमिली बत्ती र फूलहरूले अत्यन्तै सुन्दर ढंगले सजाइन्छ।