कृष्ण मन्दिर (Krishna Mandir - Patan)

ललितपुरको पाटन दरबार क्षेत्रमा अवस्थित कृष्ण मन्दिर नेपाली वास्तुकला र ढुङ्गाको नक्काशीको एक उत्कृष्ट नमुना हो। वि.सं. १६९४ (सन् १६३७) मा राजा सिद्धि नरसिंह मल्लले निर्माण गराएको यो मन्दिर शिखर शैलीमा बनेको छ।

वास्तुकला र विशेषता

यो मन्दिर पूर्ण रूपमा ढुङ्गाबाट बनेको छ र यसको बनावटमा जम्मा २१ वटा सुनौला गजुरहरू रहेका छन्। मन्दिर तीन तलाको छ र प्रत्येक तलामा फरक-फरक देवताका मूर्तिहरू रहेका छन्, जसले धार्मिक सहिष्णुतालाई झल्काउँछ:

• पहिलो तला: भगवान श्रीकृष्ण र राधाको मूर्ति (यहाँ महाभारतका दृश्यहरू कुँदिएका छन्)।
• दोस्रो तला: भगवान शिव (यहाँ रामायणका प्रमुख घटनाहरू कुँदिएका छन्)।
• तेस्रो तला: भगवान बुद्ध (लोकेश्वर)।

मन्दिरको अगाडि एउटा अग्लो स्तम्भमा भगवान विष्णुको वाहन गरुडको मूर्ति स्थापना गरिएको छ।

इतिहास

जनश्रुति अनुसार, राजा सिद्धि नरसिंह मल्लले एक रात सपनामा दरबार अगाडि भगवान श्रीकृष्ण र राधा उभिएको देखेका थिए। सोही स्थानमा उनले यो भव्य मन्दिर निर्माण गर्न लगाएका थिए। मन्दिरको भित्ताहरूमा महाभारत र रामायणका कथाहरू अत्यन्तै सूक्ष्म रूपले ढुङ्गामा कुँदिएका छन्, जसलाई 'ढुङ्गामा लेखिएको महाकाव्य' पनि भनिन्छ।

कृष्ण जन्माष्टमी र पूजा विधि

कृष्ण जन्माष्टमी यस मन्दिरको सबैभन्दा ठूलो उत्सव हो। यस दिन मध्यरातदेखि नै विशेष पूजा र आराधना सुरु हुन्छ।

• पूजा विधि: भक्तजनहरूले व्रत बस्ने, भजनकीर्तन गर्ने र भगवान कृष्णको मूर्तिमा पञ्चामृत अभिषेक गर्ने गर्दछन्।
• मेला: देशभरका हजारौँ भक्तजनहरू दर्शनका लागि आउँछन् र पाटन क्षेत्र उत्सवमय बन्दछ।

यो मन्दिर युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत हुनुका साथै नेपालको वास्तुकलाको गौरवको रूपमा रहेको छ।