कुशेश्वर महादेव (Kusheshwor Mahadev)

सिन्धुली जिल्लाको दुम्जामा सुनकोशी र रोशी (लीलावती) नदीको पवित्र संगम स्थलमा कुशेश्वर महादेव मन्दिर अवस्थित छ। यो एक प्राचीन र ऐतिहासिक मन्दिर हो, जसलाई 'दुर्गा तीर्थ' का रूपमा पनि चिनिन्छ।

इतिहास र पौराणिक पृष्ठभूमि

• आदिलिङ्ग: स्कन्द पुराणको हिमवत्खण्ड अनुसार, ब्रह्माजीले सृष्टिको सुरुवातमा सबैभन्दा पहिले यस लिङ्गको स्थापना गरेका थिए। त्यसैले यसलाई 'आदिलिङ्ग' (६४ ज्योतिर्लिङ्गमध्येको पहिलो) मानिन्छ। पशुपतिनाथको रुद्रगारेश्वरलाई ६४औँ लिङ्ग मानिन्छ।
• नामकरण: पौराणिक कालमा कुशिक ऋषिले यहाँ घोर तपस्या गरेकाले यसको नाम 'कुशेश्वर' रहन गएको हो।
• ऐतिहासिक सम्बन्ध: भक्तपुरका राजा जगज्जय मल्लले कुशेश्वरको भक्ति गरेर राज्य प्राप्त गरेको र वि.सं. ८९१ मा यहाँ गुठीको व्यवस्था गरिदिएको शिलालेख पाइन्छ।

वास्तुकला र अवस्थिति

मन्दिरको संरचना परम्परागत छ र मुख्य मन्दिरभित्र जमिनबाट करिब डेढ फिट माथि उठेको शिलाको रूपमा शिवलिङ्ग रहेको छ। मन्दिर परिसरमा नारायण, भगवती, सूर्य र गणेशका प्राचीन ढुङ्गे मूर्तिहरू रहेका छन्। यो मन्दिर जस्तोसुकै ठूलो बाढीमा पनि कहिल्यै नडुब्ने भौगोलिक विशेषताका कारण पनि प्रख्यात छ।

जात्रा र परम्परा

• बाला चतुर्दशी: यहाँको सबैभन्दा ठूलो मेला बाला चतुर्दशीमा लाग्छ। भक्तजनहरू रातभर दीपदान गरी बिहान पितृको सम्झनामा शतबीज छर्ने गर्दछन्।
• कुलदेवता: काठमाडौँ उपत्यकाका नेवार समुदाय (विशेषगरी डंगोल र महर्जनहरू) ले कुशेश्वर महादेवलाई आफ्नो कुलदेवताको रूपमा पुज्ने गर्दछन्।
• विशेष पर्व: महाशिवरात्रि, साउने सोमबार र मकर संक्रान्तिमा यहाँ ठूलो मेला लाग्छ। यहाँ स्नान र दर्शन गर्नाले चर्मरोग निको हुने जनविश्वास छ।