पलान्चोक भगवती (Palanchok Bhagwati)

काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा अवस्थित पलान्चोक भगवती नेपालको एक अत्यन्तै शक्तिशाली र प्रसिद्ध शक्तिपीठ हो। लिच्छवी कालमा निर्माण गरिएको मानिने यो मन्दिरमा भगवतीको सुन्दर मूर्ति रहेको छ। यहाँ विशेष गरी बडादशैं, चैते दशैं र अन्य धार्मिक पर्वहरूमा भक्तजनहरूको ठूलो भीड लाग्दछ। मन्दिर वरपरको प्राकृतिक वातावरणले आगन्तुकहरूलाई थप आकर्षित गर्दछ।

इतिहास र किंवदन्ती

पलाञ्चोक भगवती मन्दिरको निर्माण लिच्छवीकालीन राजा मानदेव प्रथमको शासनकालमा (करिब ई.सं. ४२५ तिर) भएको मानिन्छ। किंवदन्ती अनुसार, भगवतीको मूर्ति पहिले 'बुच्चाकोट' मा थियो। देवीले राजालाई सपनामा उत्तरतर्फ लैजान आग्रह गरेपछि लैजाँदा हालको स्थानमा रात परेको र भोलिपल्ट मूर्ति उठाउन नसकिएपछि त्यहीँ स्थापना गरिएको हो। मूर्ति उठाउन स्थानीय ६० घरधुरीले सहयोग गरेकाले उक्त ठाउँको नाम 'साँठीघर' (साठी घर) रहन गएको विश्वास गरिन्छ।

वास्तुकला र मूर्ति

मन्दिर तीन तले भव्य प्यागोडा शैलीमा निर्मित छ, जसको छाना तामाले छाएको छ र गजुरमा सुनको जलप लगाइएको छ। मन्दिरभित्र करिब ३ फिट अग्लो कालो ढुङ्गाबाट बनेको भगवतीको अत्यन्तै कलात्मक १८ हात भएकी मूर्ति छ। मूर्तिमा भगवतीले महिषासुर दैत्यको वध गरिरहेको दृश्य देख्न सकिन्छ। भनिन्छ, यो मूर्ति बनाउने कलाकारको हात काटिएको थियो ताकि उनले यस्तो सुन्दर मूर्ति अन्त बनाउन नसकुन्। उनै कलाकारले पछि नक्साल भगवती र शोभा भगवतीको मूर्ति बनाएको जनश्रुति छ।

धार्मिक महत्त्व र पर्वहरू

पलाञ्चोक भगवतीलाई शक्तिकी अधिष्ठात्री देवी मानिन्छ। यो मन्दिर हिन्दू र बौद्ध दुवै धर्मावलम्बीहरूको साझा आस्थाको केन्द्र हो।

• बडादसैँ र चैते दसैँ: दसैँको महाअष्टमी र महानवमीमा यहाँ बलि दिने भक्तजनहरूको ठूलो घुइँचो हुन्छ।
• पूर्णिमा मेला: वैशाख पूर्णिमा (चण्डी पूर्णिमा) र कात्तिक पूर्णिमामा यहाँ भव्य मेला लाग्दछ। वैशाख पूर्णिमामा भगवतीको रथयात्रा गर्ने परम्परा छ।
• दर्शनको विशेष दिन: हप्ताको मंगलबार र शनिबार यहाँ पूजाका लागि विशेष दिन मानिन्छ। मन्दिरबाट मनोरम हिमाली दृश्य र पाँचखाल उपत्यकाको सुन्दर दृश्य देख्न सकिन्छ।