नुवाकोट भैरवी (Nuwakot Bhairavi)

नुवाकोटको ऐतिहासिक साततले दरबार नजिकै पहाडको थुम्कोमा भैरवी मन्दिर अवस्थित छ। यो मन्दिर र यहाँको सिन्दुरे जात्रा निकै प्रसिद्ध छ। पृथ्वीनारायण शाहले एकीकरण अभियानका क्रममा यहाँ पूजा गरेको इतिहास छ। यहाँको वास्तुकला र धार्मिक परम्पराले नुवाकोटको ऐतिहासिक गौरवलाई झल्काउँछ।

इतिहास

नुवाकोट भैरवी मन्दिरको स्थापना मल्ल कालमा भएको मानिन्छ। ऐतिहासिक अभिलेख अनुसार वि.सं. १४९८ तिर राजा रिपु मल्लको समयमा यसको अस्तित्व रहेको देखिन्छ। नेपाल एकीकरणका क्रममा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट विजय गर्नुअघि यस देवीको आराधना गरी आशीर्वाद लिएको इतिहास छ। वि.सं. १८४९ मा नेपाल-चीन युद्धमा विजय प्राप्त गरेपछि बहादुर शाहले मन्दिरमा सुनको जलप लगाएको तामाको छाना चढाएका थिए। उक्त युद्धमा शत्रुबाट कब्जा गरिएका हतियारहरू अझै पनि मन्दिरको दोस्रो तलामा सुरक्षित राखिएको छ।

वास्तुकला

यो मन्दिर दुई तले भव्य प्यागोडा शैलीमा निर्माण गरिएको छ। मन्दिरको निर्माणमा तेलिया इँटा, काठ र ढुङ्गाको प्रयोग गरिएको छ भने यसका टुँडालहरूमा देवी-देवताका अत्यन्तै कलात्मक मूर्तिहरू कुँदिएका छन्। मन्दिरको माथिल्लो छाना सुनको जलप लगाइएको छ, जसमा ठूलो मात्रामा सुन प्रयोग भएको बताइन्छ। मन्दिरको मुख्य ढोका पश्चिमतिर फर्किएको छ र त्यहाँ धातुका सिंहका जोडीहरूले पहरेदारी गरिरहेका छन्।

धार्मिक महत्त्व र सिन्दुरे जात्रा

भैरवीलाई देवी दुर्गाको उग्र रूप र शक्तिको प्रतीक मानिन्छ। यहाँ तान्त्रिक विधिबाट पूजाआजा गर्ने परम्परा छ।

• सिन्दुरे जात्रा (वर्षबन्धन): यो यहाँको सबैभन्दा प्रसिद्ध जात्रा हो, जुन चैत्र शुक्ल अष्टमीदेखि पूर्णिमासम्म चल्छ। जात्राको मुख्य आकर्षण 'धामी' र 'धामिनी' हुन्, जसमा देवीको शक्ति प्रवेश गर्ने विश्वास गरिन्छ।
• बलि प्रथा: जात्राको समयमा ठूलो संख्यामा राँगा र बोकाको बलि दिने परम्परा छ। धामी र धामिनीलाई रथमा राखेर देवीघाटसम्म पुर्‍याउने कार्य यस जात्राको एक महत्त्वपूर्ण पाटो हो।