पाथीभरा देवी मन्दिर (Pathibhara Devi Temple)

पाथीभरा देवी मन्दिर नेपालको सुदूर पूर्वी भागको ताप्लेजुङ जिल्लामा ३,७९४ मिटरको उचाइमा अवस्थित एक प्रसिद्ध शक्तिपीठ हो। यो मन्दिर हिन्दू र बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको साझा आस्थाको केन्द्र हो।

इतिहास र किंवदन्ती

पाथीभरा देवीको उत्पत्तिका बारेमा एउटा प्रसिद्ध किंवदन्ती छ। परापूर्वकालमा गोठालाहरूले यस क्षेत्रमा भेडा चराउन लैजाँदा अचानक सयौँको संख्यामा रहेका भेडाहरू हराए। गोठालाहरू चिन्तित भई खोजतलास गर्दा पनि भेडा नभेटिएपछि देवीले उनीहरूलाई सपनामा दर्शन दिएर आफ्नो उत्पत्तिस्थलको जानकारी दिँदै भेडाको बलि दिएर पूजा गर्न आज्ञा दिनुभयो। गोठालाहरूले देवीले भनेबमोजिम गरेपछि हराएका सबै भेडाहरू फेला परे। भनिन्छ, बलि दिइएको भेडाको रगत जमिनमा खस्नेबित्तिकै बालुवामा पानी हराएझैँ हराउँथ्यो, जुन दृश्य अहिले पनि देख्न सकिन्छ।

हिन्दू धर्मशास्त्र अनुसार, सतीदेवीको अङ्ग पतन भएका ५१ शक्तिपीठहरूमध्ये पाथीभरालाई पनि एक मानिन्छ, जहाँ सतीदेवीको 'शिर' (टाउको) पतन भएको विश्वास गरिन्छ।

मुकुम्लुङ (Mukumlung)

लिम्बू समुदायमा पाथीभरा पहाडलाई 'मुकुम्लुङ' भनिन्छ। लिम्बू भाषामा 'मुकुम्' को अर्थ 'शक्ति' र 'लुङ' को अर्थ 'ढुङ्गा' हुन्छ। अर्थात्, मुकुम्लुङको अर्थ 'शक्तिशाली ढुङ्गा' वा शक्तिको स्रोत भन्ने हुन्छ। लिम्बू समुदायले यसलाई आफ्नो आदिम पुर्खा र मुन्धुमी आस्थाको केन्द्रका रूपमा 'युमा साम्यो' (Yuma Sammang) को रूपमा पूजा गर्छन्।

पूजा विधि र धार्मिक मान्यता

पाथीभरा देवीलाई 'मनले चिताएको पुर्‍याउने देवी' मानिन्छ। यहाँ पूजा गर्दा केही विशेष नियमहरू पालना गरिन्छ:

• शुद्धता: मन्दिर जानुअघि शारीरिक र मानसिक शुद्धता अनिवार्य मानिन्छ। भक्तजनहरूले सफा कपडा लगाएर अक्षता, अबिर, धुप, बत्ती र फलफूलका साथ पूजा गर्छन्।
• बलि प्रथा: यहाँ भेडा, बोका र पाठीको बलि दिने परम्परा छ, यद्यपि यो अनिवार्य भने छैन।
• निषेध: धार्मिक मान्यता अनुसार गर्भवती महिलाहरू, रजस्वला भएका महिलाहरू र सुतक (परिवारमा मृत्यु वा जन्म भएको समय) बारेका व्यक्तिहरूलाई मन्दिर प्रवेशमा सावधानी अपनाउन वा निषेध गर्ने गरिन्छ।

भौगोलिक अवस्थिति

यो मन्दिर कञ्चनजंघा हिमालको काखमा अवस्थित छ। मन्दिर परिसरबाट कञ्चनजंघा, कुम्भकर्ण लगायतका अन्य हिमशृङ्खलाहरूको सुन्दर र मनोरम दृश्य देख्न सकिन्छ।