रेसुङ्गा (Resunga)

गुल्मी जिल्लाको सदरमुकाम तम्घासको शिरमा अवस्थित रेसुङ्गा नेपालको एक अत्यन्तै महत्वपूर्ण धार्मिक, ऐतिहासिक र पर्यटकीय स्थल हो। यो स्थान समुद्री सतहबाट करिब २,३४० मिटरको उचाइमा रहेको छ।

इतिहास र पौराणिक कथा

• पौराणिक मान्यता: त्रेता युगमा ऋष्यशृङ्ग (Rishya Shringa) ऋषिले यहाँ बसेर कठोर तपस्या गरेकाले यो ठाउँको नाम 'रेसुङ्गा' रहन गएको मानिन्छ। रामायणका अनुसार अयोध्याका राजा दशरथले सन्तान प्राप्तिका लागि गरेको 'पुत्रेष्टि यज्ञ' यिनै ऋष्यशृङ्ग ऋषिको नेतृत्वमा सम्पन्न भएको थियो।
• आधुनिक इतिहास: वि.सं. १९४० मा यदुकानन्द स्वामी (महाप्रभु लक्ष्मीनारायण) ले यहाँ यज्ञशाला र महापवित्र पोखरीको निर्माण गराएका थिए। उनले नेपाल र भारतका विभिन्न ७ तीर्थस्थलबाट जल ल्याएर यस पोखरीमा मिसाएको बताइन्छ। यो क्षेत्र जोसमनी सम्प्रदायका सन्त शशिधरको कर्मभूमिका रूपमा पनि प्रसिद्ध छ।

वास्तुकला र संरचना

• प्यागोडा शैली: रेसुङ्गाको मुख्य मन्दिर यज्ञशाला हो, जुन परम्परागत नेपाली प्यागोडा शैलीमा निर्मित छ। यसको छाना तामाको छ भने गजुर सुनको रहेको छ।
• मठ-मन्दिरहरू: यहाँ साना-ठूला गरी करिब १६ वटा मठ-मन्दिरहरू छन्, जसमा सिद्धस्थान (सबैभन्दा पुरानो), विष्णुपादुका, शिवालय, र राधाकृष्ण मन्दिर प्रमुख हुन्।
• अखण्ड धुनी: यज्ञशालाभित्र प्राचीन कालदेखि नै अखण्ड धुनी (निरन्तर बलिरहेको आगो) प्रज्वलित छ।
• महापोखरी: यहाँको ऐतिहासिक महापोखरीको वरिपरि २७ वटा गौमुखे धाराहरू निर्माण गरिएका छन्।

धार्मिक पर्व र मेला

• श्रावण मेला: रेसुङ्गामा प्रत्येक वर्षको साउन महिनाभर भव्य मेला लाग्दछ। विशेषगरी साउनको एकादशी र औंसीका दिन यहाँ स्नान गर्न हजारौं भक्तजनहरू पुग्छन्।
• हरिबोधनी एकादशी: कात्तिक महिनामा पर्ने हरिबोधनी एकादशीका दिन यहाँ ठूलो धार्मिक उत्सव र मेला लाग्ने गर्दछ।
• पूजा विधि: श्रद्धालुहरूले पहिले महापोखरीमा स्नान गरी गौमुखे धाराको जल ग्रहण गर्छन् र त्यसपछि विष्णुपादुका तथा अन्य मन्दिरहरूको दर्शन गर्ने परम्परा छ।