सिंहवाहिनी मन्दिर (Singhwahini Mandir)

तेह्रथुम जिल्लाको सदरमुकाम म्याङलुङ बजारको मुटुमा अवस्थित सिंहवाहिनी मन्दिर यस क्षेत्रको एक अत्यन्त महत्त्वपूर्ण धार्मिक र ऐतिहासिक शक्तिपीठ हो। यहाँ भगवती (सिंहवाहिनी) को पूजा आराधना गरिन्छ।

इतिहास र नामकरण

म्याङलुङ नामको उत्पत्तिसँगै यस मन्दिरको इतिहास जोडिएको मानिन्छ। लिम्बू भाषामा 'म्याङ' को अर्थ बिरालो र 'लुङ' को अर्थ ढुङ्गा हुन्छ। पौराणिक मान्यता अनुसार, एउटा ढुङ्गामा बिरालो कराएको (म्याउँ गरेको) सुनिएपछि उक्त स्थानको नाम म्याङलुङ रहन गएको हो। सिंहवाहिनी मन्दिर परापूर्वकालदेखि नै यहाँका बासिन्दाहरूको संरक्षक देवीको रूपमा रहिआएको छ। स्थानीय जनश्रुति अनुसार, एक भक्तलाई सपनामा देवीले दर्शन दिएपछि यो मन्दिरको स्थापना गरिएको थियो।

वास्तुकला र विशेषता

सिंहवाहिनी मन्दिर परम्परागत नेपाली प्यागोडा शैलीमा निर्माण गरिएको छ। मन्दिरको गजुर र कलात्मक ढोकाहरूले यसको सुन्दरता बढाएका छन्। मन्दिर परिसरमा अन्य विभिन्न देवी-देवताका मूर्तिहरू, सत्तल र एउटा ठूलो घण्ट रहेको छ। मन्दिरको शान्त वातावरण र यहाँको आध्यात्मिक ऊर्जाले भक्तजनहरूलाई आकर्षित गर्दछ। यहाँ दर्शन गर्नाले शत्रुमाथि विजय प्राप्त हुने र मनोकाङ्क्षा पूरा हुने जनविश्वास रहेको छ।

जात्रा र उत्सवहरू

• बडा दशैँ: दशैँको समयमा यहाँ भव्य पूजा र बलि चढाइन्छ। फूलपातीको दिन मन्दिरबाट फूलपाती भित्र्याउने विशेष राजकीय परम्परा अझै पनि कायम छ, जसमा स्थानीय प्रशासन र सुरक्षा निकायको सक्रिय सहभागिता रहन्छ।
• चैते दशैँ: चैते दशैँको अवसरमा यहाँ ठूलो मेला लाग्दछ, जहाँ टाढा-टाढाबाट भक्तजनहरू दर्शनका लागि आउँछन्।
• लाखे जात्रा: म्याङलुङमा नेवार समुदायको बाहुल्यता रहेकाले नाग पञ्चमीदेखि कृष्ण जन्माष्टमीसम्म चल्ने लाखे जात्राको केन्द्रविन्दु पनि यही मन्दिर हुने गर्दछ।
• नियमित पूजा: प्रत्येक मंगलबार र शनिबार यहाँ विशेष पूजा अर्चना गरिन्छ, जसमा स्थानीय बासिन्दाहरूको बाक्लो उपस्थिति रहन्छ।

म्याङलुङ पुग्ने जोकोही तीर्थयात्रीका लागि सिंहवाहिनी मन्दिर र नजिकै रहेको सानो पाथीभरा मन्दिरको दर्शन गर्नु अनिवार्य जस्तै मानिन्छ।