स्वर्गद्वारी मन्दिर (Swargadwari Temple)

प्युठान जिल्लामा समुद्री सतहबाट करिब २,१०० मिटरको उचाइमा अवस्थित स्वर्गद्वारी मन्दिर नेपालकै एक प्रमुख धार्मिक, आध्यात्मिक र ऐतिहासिक तीर्थस्थल हो। यसलाई ऋषिमुनिहरूको प्राचीन तपोभूमिका रूपमा चिनिन्छ।

इतिहास र महाप्रभुको आगमन

'स्वर्गद्वारी' को शाब्दिक अर्थ 'स्वर्गको ढोका' हो। पौराणिक मान्यता अनुसार, द्वापर युगमा पाँच पाण्डवहरू स्वर्ग जाँदा यही मार्ग भएर गएका थिए र यहीँ यज्ञ गरेका थिए। आधुनिक इतिहास अनुसार, रोल्पाको रुम्टीमा वि.सं. १९१६ मा जन्मनुभएका बालतपस्वी श्री १०८ नारायण गौतम (स्वर्गद्वारी महाप्रभु) वि.सं. १९५१ मा यहाँ आउनुभएको थियो। उहाँले यस क्षेत्रलाई उत्खनन गर्दा प्राचीन यज्ञका अवशेषहरू फेला पारेपछि यसलाई पुनः जागृत गर्नुभएको थियो।

अखण्ड महायज्ञ र धुनी

स्वर्गद्वारीको सबैभन्दा ठूलो विशेषता यहाँ चलिरहेको अखण्ड महायज्ञ हो। महाप्रभुले विश्व शान्तिको कामना गर्दै वि.सं. १९५२ वैशाख शुक्ल पूर्णिमाका दिनदेखि वैदिक विधिपूर्वक सुरु गर्नुभएको यो यज्ञ आजसम्म (करिब १३० वर्षदेखि) निरन्तर बलिरहेको छ। यहाँको अग्नि (अखण्ड धुनी) लाई अत्यन्त पवित्र मानिन्छ र महायज्ञको खरानी (विभूति) बाट विभिन्न रोगव्याधि निको हुने जनविश्वास रहेको छ।

गौशाला र गाई पालन परम्परा

स्वर्गद्वारीमा गाईलाई साक्षात् गौमाता र लक्ष्मीको रूपमा पूजा गर्ने विशेष परम्परा छ। महाप्रभुको समयमा यहाँ हजारौँ कामधेनु गाईहरू पालिएका थिए। हाल पनि यहाँको गौशालामा सयौँको सङ्ख्यामा गाईहरू छन्। लक्ष्मी पूजा र वैशाख पूर्णिमाका दिन गाईलाई नुन खुवाउने विशेष उत्सव मनाइन्छ, जहाँ हजारौँ भक्तजनहरू सहभागी हुन्छन्।

संरचना र आकर्षण

• गुप्तीसागर गुफा: महाप्रभुले ध्यान गर्ने गरेको गुफा, जसलाई आध्यात्मिक शक्तिको केन्द्र मानिन्छ।
• वेद पाठशाला: यहाँको आश्रममा संस्कृत शिक्षाका लागि गुरुकुल सञ्चालित छ, जहाँ बटुकहरूले वेद र उपनिषदको अध्ययन गर्छन्।
• सिद्धबाबाको मन्दिर: आश्रमभन्दा केही माथि डाँडामा अवस्थित मन्दिर जहाँबाट धौलागिरी, अन्नपूर्ण जस्ता हिमशृङ्खलाहरूको मनोरम दृश्य देखिन्छ।

स्वर्गद्वारीमा वैशाख पूर्णिमा, कार्तिक पूर्णिमा र माघे सङ्क्रान्तिमा ठूलो मेला लाग्दछ। यहाँ पुग्न दाङको घोराही वा प्युठानको भिगृबाट सडक यातायात प्रयोग गर्न सकिन्छ।