कल्कि द्वादशी व्रत कथा

ऋषि दुर्वासाले व्याधा सत्यतपालाई भन्नुभयो - "पहिले उल्लेख गरिएका व्रतहरू जस्तै कल्कि द्वादशी व्रत गर्नाले प्राप्त हुने पुण्य सुन्नुहोस्।

प्राचीन कालमा काशीपुरीमा विशाल नामका एक अत्यन्त प्रतापी र वीर राजा थिए। पछि राजा विशालकै कुलका मानिसहरूले छलपूर्वक उनको राज्य र सबै धन सम्पत्ति खोसे। राज्यविहीन भएपछि राजा विशाल गन्धमादन पर्वतमा रहेको पवित्र बद्रीवन क्षेत्रमा बसेर तपस्या गर्न थाले।

राजा कठोर तपस्यामा लीन थिए जब एक दिन दैवी संयोगले नर-नारायण नामका दुई अलौकिक ऋषिहरू त्यहाँ आइपुगे। ती नर-नारायण सबै लोकमा प्रसिद्ध छन्, सबै देवताहरूले उनीहरूलाई बारम्बार ढोग्छन् र उनीहरूको तेजको अगाडि सबै शक्तिहीन हुन्छन्। ती भगवान नर-नारायणले मनमनै सोचे - 'यस राजाले लामो समयदेखि यस वनमा परब्रह्म भगवान विष्णुको ध्यान र तपस्या गरिरहेका छन्। त्यसैले उनको इच्छा पूरा हुनुपर्छ।'

यस्तो सोचेर उनीहरू दुवै राजा विशालको नजिक गएर भने - 'हे राजा! हामी तिम्रो परमेश्वरप्रतिको भक्ति र तपस्याबाट धेरै प्रसन्न छौं, त्यसैले तिम्रो कल्याणको लागि वरदान दिन आएका छौं। तिम्रो हृदयको इच्छा अनुसार वरदान माग।'

राजा विशालले भने - 'हे ऋषिहरू! मलाई थाहा छैन तपाईंहरू दुई को हुनुहुन्छ। त्यसैले, मैले कसको अगाडि वरदान प्राप्तिको लागि प्रार्थना गर्ने? मेरो आराध्य देव, जसको म पूजा गर्छु, म उहाँबाट मात्र वरदान प्राप्त होस् भन्ने चाहन्छु।'

राजाले यसो भनेपछि श्री नर-नारायणले भन्नुभयो - 'हे राजराजेश्वर! तिमी कसको पूजा गर्छौ? तिम्रा आराध्य देव को हुन् र तिम्रो मनमा कस्तो वरदानको इच्छा छ? हामी यो जान्न इच्छुक छौं, हामीलाई भन।'

राजा विशालले भने - 'म भगवान विष्णुको पूजा गर्छु।' र यति मात्र भनेर राजा शान्त भए। यो देखेर श्री नर-नारायणले फेरि राजालाई भन्नुभयो - 'हे राजा! ती देवाधिदेव भगवान विष्णुकै परम कृपाले हामी तिमीलाई वरदान दिन आएका हौं। आफ्नो हृदयको इच्छा हामीलाई भन।'

राजाले भने - 'हे प्रभु! म विभिन्न प्रकारका दान (दक्षिणा) सहित सम्पन्न गरिने यज्ञहरूद्वारा भगवान यज्ञेश्वरको पूजा गर्न चाहन्छु। कृपया मेरो यो इच्छा वरदानको रूपमा पूरा गरिदिनुहोस्।' त्यस समयमा भगवान नर र नारायण दुवै राजाको अगाडि उपस्थित हुनुहुन्थ्यो।

राजाको कुरा सुनेर भगवान नरले भन्नुभयो - 'यिनै भगवान नारायण हुनुहुन्छ! उहाँले नै मुख्य रूपमा सम्पूर्ण चर-अचर जगतको मार्गदर्शन गर्नुहुन्छ। उहाँ स्वयम् ब्रह्माण्डको सृष्टिमा निपुण हुनुहुन्छ र तपस्याको लागि मसँग यस वनमा आउनुभएको हो। उहाँ त्यही भगवान श्रीहरि हुनुहुन्छ, जसले पहिले मत्स्य, वराह, नृसिंह, वामन र परशुरामको रूपमा अवतार लिनुभएको छ। उहाँको शक्ति असीमित छ र उहाँ सर्वशक्तिमान हुनुहुन्छ। उहाँ नै राजा दशरथका पुत्र राजा श्री रामचन्द्रको रूपमा अवतार लिनुभएको थियो। त्यस अवतारमा उहाँको सौन्दर्य अत्यन्त आकर्षक थियो। त्यस समयमा उहाँले अधर्मी राक्षसहरूको विनाश गरेर पृथ्वीको भार कम गर्नुभयो।

पहिलेको समयमा, मानवहरूको प्रार्थनामा उहाँ नृसिंह रूपमा अवतार लिनुभयो। उहाँले देवताहरूलाई राजा बलिबाट बचाउन वामन रूपमा र क्षत्रियहरूबाट राज्य प्राप्त गर्न परशुरामको रूपमा पनि अवतार लिनुभयो। क्रूर र पापी शत्रुहरूको विनाश गर्न यिनै भगवान नारायण श्रीकृष्णको रूपमा प्रकट हुनुभयो। त्यसैले विद्वानहरू यिनै परम पुरुष सर्वशक्तिमानको पूजा गर्छन्।

पुत्र प्राप्तिको इच्छा राख्ने बुद्धिमान व्यक्तिले भगवान कृष्णको बाल रूपको पूजा गर्नुपर्छ। सौन्दर्य चाहनेहरूले भगवानको बुद्ध अवतारको पूजा गर्नुपर्छ र शत्रुहरूको विनाश चाहनेहरूले कल्कि अवतारको पूजा गर्नुपर्छ। यस सिद्धान्तमा कुनै पनि प्रकारको शंका छैन।'

यसरी भगवान नारायणको महिमाको प्रशंसा गरेपछि देवर्षि नरले राजा विशाललाई भाद्रपद शुक्ल द्वादशी व्रतको उपदेश दिनुभयो। राजा विशालले देवर्षि नरको निर्देशन अनुसार भक्ति र पूर्ण विधिका साथ द्वादशी व्रतको अनुष्ठान गरे, जसको फलस्वरूप उनी संसारमा चक्रवर्ती सम्राटको रूपमा स्थापित भए।"

ऋषि दुर्वासा भन्नुहुन्छ - "हे मुनि! ती राजा विशालको कारणले गर्दा नै यो बद्रीवन सारा संसारमा बद्री विशालको नामले प्रसिद्ध भयो। ती श्रेष्ठ राजाले जीवनभर उत्कृष्ट सुखहरू भोगे र आफ्नो समयको अन्त्यमा बद्रीवन गए। बद्रीवनमा विभिन्न प्रकारका दिव्य यज्ञहरू सम्पन्न गरेपछि उनले भगवान श्रीहरिको परम पद प्राप्त गरे।"

|| यस प्रकार श्री वराह पुराणमा वर्णित कल्कि द्वादशी व्रतको महिमा समाप्त हुन्छ ||