वामन द्वादशी व्रत कथा

ऋषि दुर्वासा भन्नुहुन्छ - "प्राचीन कालमा हर्यश्व नामका एक अत्यन्त प्रसिद्ध राजा थिए। राजा हर्यश्वका कुनै छोरा थिएनन्। त्यसैले राजा सन्तान सुख प्राप्तिका लागि यज्ञ र तपस्या गरिरहेका थिए। यज्ञ अनुष्ठानको प्रक्रिया चलिरहेकै बेला त्यसै समयमा भगवान श्रीहरि एक ब्राह्मणको भेष धारण गरी यज्ञ स्थलमा उपस्थित हुनुभयो।

ब्राह्मण भेषधारी श्रीहरिले भन्नुभयो - 'हे राजन्! तपाईं कुन प्रयोजनका लागि यो यज्ञ आदि कार्य गरिरहनुभएको छ? तपाईंको यस अनुष्ठानको लक्ष्य के हो?'

राजा हर्यश्वले भने - 'हे ब्रह्मन्! म पुत्र रत्न प्राप्तिको उद्देश्यले यो यज्ञ-हवन आदि अनुष्ठान गरिरहेको छु।'

ब्राह्मण देवले भन्नुभयो - 'यदि तिम्रो हृदयमा पुत्र प्राप्तिको अभिलाषा छ भने श्रद्धापूर्वक र विधिवत् वामन द्वादशी व्रतको अनुष्ठान सम्पन्न गर। वामन द्वादशी व्रतको पुण्य प्रभावले तिम्रो मनोकामना अवश्य पूर्ण हुनेछ।' यति भनेर ब्राह्मणको रूपमा आउनुभएका भगवान विष्णु त्यहाँबाट अन्तर्धान हुनुभयो।

राजाले ब्राह्मण देवको वचन अनुसार भक्तिपूर्वक द्वादशी व्रतको अनुष्ठान गरे। व्रत सम्पन्न गरेर राजाले तेजस्वी र वेदज्ञ ब्राह्मणलाई रत्नजडित प्रतिमा दान गरे र भगवान वामनसँग प्रार्थना गर्दै भने - 'हे भगवन्! पुत्रहीन देवी अदितिको प्रार्थनामा तपाईं स्वयं छोराको रूपमा उहाँको गर्भबाट अवतरित हुनुभएको थियो। यदि यो सत्य हो भने तपाईंको कृपाले मलाई पनि सन्तान सुख प्राप्त होस्।'"

ऋषि दुर्वासाले भन्नुभयो - "हे मुनिवर! यस प्रकार वामन द्वादशीको व्रत र प्रभुसँग प्रार्थना गर्नाले ती राजालाई एक सुन्दर छोरा प्राप्त भयो जो संसारमा उग्राश्वको नामले विख्यात भए। कालान्तरमा उग्राश्व एक पराक्रमी चक्रवर्ती सम्राटको रूपमा प्रतिष्ठित भए।

वामन द्वादशी व्रतको महिमाले जो पुत्रहीन छ, ऊ पुत्रवान् हुन्छ र निर्धन मानिस धनवान् हुन्छ। यस व्रतको पालन गर्नाले राज्यविहीन मानिसले राज्य प्राप्त गर्दछ। वामन द्वादशी व्रत गर्ने मानिस मरणोपरान्त भगवान विष्णुको लोकमा पुग्दछ। त्यसपछि स्वर्गलोकमा आनन्द प्राप्त गरी आगामी जन्ममा बुद्धिमान् नहूषकुमार ययाति जस्तै चक्रवर्ती राजा हुन्छ।"

॥ यस प्रकार श्रीवराहपुराणमा वर्णित वामन द्वादशी व्रत माहात्म्य सम्पूर्ण हुन्छ ॥