कूर्म द्वादशी व्रत कथा

ऋषि दुर्वासा भन्नुहुन्छ - "हे मुने! जसरी मार्गशीर्षको द्वादशीलाई मत्स्य द्वादशी व्रतको रूपमा चिनिन्छ, त्यसैगरी पौष महिनाको द्वादशी व्रतलाई कूर्म द्वादशी व्रत भनिन्छ। यसै महिनामा देवताहरूले समुद्र मन्थन गरेका थिए र उनीहरूले अमृत प्राप्त गरेका थिए। त्यस समयमा पौष महिनाको शुक्ल पक्षको दशमी तिथिमा भगवान नारायण स्वयं कच्छप (कछुवा) को रूपमा अवतरित हुनुभएको थियो। त्यसैले यो कूर्म रूप धारण गर्ने परमात्मा श्रीहरिको प्रिय तिथि हो।

यस व्रतमा व्रतीले पूर्वोक्त विधि अनुसार दशमी तिथिका दिन स्नान आदि कार्यबाट निवृत्त भई एकादशी तिथिमा भक्तिपूर्वक भगवान जनार्दनको आराधना गर्नुपर्छ। हे मुनिवर! पूजाका मन्त्रहरू भिन्नाभिन्नै छन्। ती मन्त्रहरूद्वारा नै भगवान श्रीहरिको पूजन गर्नु आवश्यक छ। ॐ कूर्माय नमः, ॐ नारायणाय नमः, ॐ सङ्कर्षणाय नमः, ॐ विशोकाय नमः, ॐ भवाय नमः, ॐ सुबाहवे नमः तथा ॐ विशालाय नमः, यी मन्त्रहरूको उच्चारण गर्दै क्रमशः भगवान श्रीहरिको चरण, कटिभाग (कम्मर), उदर (पेट), वक्षःस्थल (छाती), कण्ठ, भुजाहरू र शिरको विधिवत् पूजा गर्नुपर्छ।

त्यसपछि "भगवानलाई नमस्कार छ" भन्नुपर्छ। पुनः नाम मन्त्रको उच्चारण गर्दै चन्दन, पुष्प, धूप, फल र नैवेद्य आदि अद्भुत उपचारहरूले परम प्रभु भगवान श्रीहरिको पूजा-अर्चना गर्नुहोस्। त्यसपछि अगाडि एउटा कलश राखेर त्यसमा यथाशक्ति भगवान कूर्मको स्वर्णमयी प्रतिमा स्थापित गर्नुहोस् र मन्दराचलको प्रतिमा पनि स्थापित गर्नुहोस्। कलशलाई माला र सफा वस्त्रले सुशोभित गर्नुहोस्। त्यसपछि कलशमा रत्न राखेर त्यसको माथि घिउले भरिएको एउटा तामाको पात्र राखेर त्यसमा प्रतिमा स्थापित गर्नुहोस्।

त्यसपछि वेदज्ञ ब्राह्मणको पूजन गरेर प्रतिमा उहाँलाई दान गर्नुहोस्। प्रतिमा दान गर्दा मनमनै सङ्कल्प गर्नुहोस् - "म भोलि आफ्नो शक्ति अनुसार दक्षिणा आदिले ब्राह्मणहरूको पूजन गर्नेछु। यस पूजनबाट कूर्म रूपमा प्रकट हुने देवहरूका देव भगवान नारायण मप्रति प्रसन्न हुनुहोस्।" त्यसपछि आफ्ना सेवकहरूसँग बसेर भोजन गर्नुहोस्।

हे विप्र! यस प्रकार कार्य सम्पन्न गर्दा व्रतकर्ताका पापहरू नष्ट हुन्छन्। यसमा अन्य कुनै विचार गर्नु पर्दैन। त्यो पुरुष संसार चक्रको त्याग गरेर भगवान श्रीहरिको सनातन लोकमा निवास गर्दछ। उसका समस्त पाप तत्काल नष्ट हुन्छन् र ऊ धन-समृद्धिले युक्त भएर सत्यको मार्गमा अग्रसर हुन्छ। भक्तिपूर्वक कूर्म द्वादशी व्रतको पालन गर्नाले मानिसको अनेक जन्मदेखि सञ्चित पापहरू नष्ट हुन्छन्। सर्वप्रथम जुन मत्स्य द्वादशीको फल वर्णन गरिएको छ, कूर्म द्वादशीका व्रतीले पनि त्यही फल प्राप्त गर्दछन् र भगवान नारायण उनीमाथि सहजै प्रसन्न हुनुहुन्छ।"

॥ यस प्रकार श्रीवराहपुराणमा वर्णित कूर्म द्वादशी माहात्म्य सम्पूर्ण हुन्छ ॥