रामलक्ष्मण द्वादशी व्रत कथा

ऋषि दुर्वासा भन्नुहुन्छ - "जसरी वैशाख शुक्ल द्वादशीमा परशुराम द्वादशी व्रत गरिन्छ, त्यसैगरी ज्येष्ठ महिनाको शुक्ल पक्षमा श्री रामलक्ष्मण द्वादशी व्रत गरिन्छ। यस अवसरमा व्यक्तिले विभिन्न प्रकारका पवित्र र सुगन्धित फूलहरूले सर्वशक्तिमान परमेश्वरको पूजा गर्नुपर्छ।

'ओम रामाभिरामाय नमः' मन्त्र जप गर्दै भगवानका दुवै खुट्टाको पूजा गर्नुहोस्। त्यसैगरी 'ओम त्रिविक्रमाय नमः' ले उहाँको कम्मरको, 'ओम धृतविश्वय नमः' ले उहाँको पेटको, 'ओम संवत्सराय नमः' ले उहाँको हृदयको, 'ओम संवर्तकाय नमः' ले उहाँको कण्ठको, 'ओम सर्वास्त्रधारिणे नमः' ले उहाँको हातको र 'ओम सहस्रशिरसे नमः' ले भगवानको शिर क्षेत्रको पूजा गर्नुहोस्। 'ओम पाञ्चजन्याय नमः' ले शंखको र 'ओम सुदर्शनचक्राय नमः' ले चक्रको पूजा गर्नुहोस्।

माथि उल्लेखित तरिकाले पूजा गरिसकेपछि नियम अनुसार कलश स्थापना गरी कपडाले छोप्नुहोस्। त्यसपछि कलशमा भगवान राम र श्री लक्ष्मणका सुनका मूर्तिहरू स्थापना गर्नुहोस्। त्यसपछि उनीहरूको विधिवत षोडशोपचार पूजा गर्नुहोस्। पुत्र चाहने व्यक्तिले ती मूर्तिहरू बिहान ब्राह्मणलाई दान गर्नुपर्छ।

पहिलेको समयको एउटा कथा छ कि अयोध्याका शासक राजा दशरथका कुनै छोरा थिएनन्। त्यसैले उनी यसकारण निकै चिन्तित रहने गर्दथे। एक पटक, दशरथजी पुत्र प्राप्तिको चाहना मनमा लिएर महर्षि वशिष्ठको शरणमा जानुभयो र विभिन्न प्रकारले उहाँको पूजा गरेपछि उहाँलाई भन्नुभयो - 'हे महामुनि! म पुत्र प्राप्तिको इच्छा लिएर हजुरको शरणमा आएको छु। कृपया मलाई मार्गदर्शन गरेर अनुग्रह गर्नुहोस्।'

दशरथजीको दयनीय प्रार्थनाबाट प्रभावित भएर महर्षि वशिष्ठले उहाँको अगाडि ज्येष्ठ शुक्ल द्वादशी व्रतको विधिको विस्तृत वर्णन गर्नुभयो। ऋषि वशिष्ठबाट व्रतको निर्देशन पाएपछि राजा दशरथले नियम अनुसार द्वादशी व्रतको अनुष्ठान पूरा गर्नुभयो। यस परम पुण्यदायी व्रतको फलस्वरूप भगवान श्रीहरि स्वयं दशरथका पुत्र भगवान रामको रूपमा अवतार लिनुभयो।"

दुर्वासाजी भन्नुहुन्छ - "हे महामुनि! त्यस समयमा परम पुरुष भगवान श्रीहरिले आफूलाई चार रूपमा विभाजित गर्नुभयो, जो सबै लोकमा राम, लक्ष्मण, भरत र शत्रुघ्नका रूपमा स्थापित भए।

यो यस लोकको फल हो; अब परलोकमा द्वादशी व्रतको महिमा सुन्नुहोस्। जसले भक्तिपूर्वक यो व्रत पालन गर्छ, उसले देवराज इन्द्र लगायत सबै देवताहरू स्वर्गमा रहुन्जेल स्वर्गलोकमा विभिन्न प्रकारका सुख-सुविधाहरू भोग्छ। त्यसपछि, त्यहाँको समय अवधि समाप्त भएपछि, उसले फेरि मर्त्यलोकमा जन्म लिन्छ। यहाँ जन्म लिएर ऊ सय यज्ञ (यज्ञ) गर्ने राजाको रूपमा स्थापित हुन्छ।

जसले निष्काम भावले यो व्रत पालन गर्छ, उसका सबै पापहरू नष्ट हुन्छन्। साथै, उसले भगवान श्रीहरिको कैवल्य (मोक्ष) प्राप्त गर्दछ, जो परम पवित्र र सनातन छ।"

|| यस प्रकार श्री वराह पुराणमा वर्णित श्री रामलक्ष्मण द्वादशी व्रतको महिमा समाप्त हुन्छ ||