वासुदेव द्वादशी व्रत कथा

ऋषि दुर्वासाले सत्यतपालाई भन्नुभयो - "यदुवंशमा वासुदेव नामका एक उत्कृष्ट व्यक्ति थिए। उनकी पत्नीको नाम देवकी थियो। देवकी सद्गुण सम्पन्न पत्नी थिइन् र आफ्नो पतिव्रता धर्मको निष्ठापूर्वक पालन गर्दथिन्। उनी नियमित रूपमा आफ्ना पतिको सेवामा निरन्तर लागिरहनुका साथै विभिन्न प्रकारका व्रत र अनुष्ठानहरू गर्ने गर्दथिन्। सबै आवश्यक धार्मिक कार्यहरू भक्तिपूर्वक गर्दा पनि उनको कुनै छोरा थिएन।

पछि, एक पटक वासुदेवजीको घरमा देवर्षि नारदको आगमन भयो। देवर्षि नारदलाई देखेर वासुदेवजी कृतार्थ हुनुभयो र उनलाई सम्मानपूर्वक ढोगेर स्वागत र सत्कार गर्न थाल्नुभयो। त्यसपछि, वासुदेवजीले विनम्रतापूर्वक देवर्षि नारदको विधिवत पूजा गरेर उनलाई आसन आदि प्रदान गर्नुभयो।

त्यसपछि, हात जोडेर बिन्ती गर्दै वासुदेवजीले देवर्षि नारदलाई भन्नुभयो - 'हे मुनिश्रेष्ठ! विभिन्न प्रकारका अनुष्ठानहरू गर्दा पनि मेरो कुनै छोरा भएन। हे भगवन्! कृपया मलाई पुत्र प्राप्तिको कुनै उपाय बताउनुहोस्।'

वासुदेवजीको कुरा सुनेर देवर्षि नारदले भन्नुभयो - 'हे यदुश्रेष्ठ! म देवताहरूसँग सम्बन्धित एउटा कार्यको वर्णन गर्छु, ध्यान दिएर सुन्नुहोस्। हे निष्पाप! म आफैं यसको प्रत्यक्षदर्शी हुँ; देवसभामा पृथ्वी देवीले प्रकट भएर भन्नुभएको थियो - 'हे देवताहरू! अब म भार थाम्न असमर्थ भएको छु। दुष्ट र पापी मानिसहरूले मलाई सताइरहेका छन्। त्यसैले, तपाईंहरू ती सबैको अन्त्य गर्नुहोस् र मेरो यो दुःख हटाउनुहोस्।' पृथ्वीको यस्तो दयनीय प्रार्थनामा सबै देवताहरूले ध्यान गरे र भगवान नारायणको स्मरण गरे। देवताहरूले ध्यान गर्ने बित्तिकै भगवान नारायण उनीहरूको अगाडि प्रकट हुनुभयो।

दयालु भगवानको दर्शन पाएर सबै देवताहरू कृतार्थ भए र भने - 'हे प्रभु! हजुरको दर्शन पाएर हामी सबै धन्य भयौं। हे करुणासागर! पृथ्वी दुष्टहरूको अत्याचारले पीडित छिन् र पापको भार बोक्न असमर्थ भएकी छिन्। हे नाथ! कृपया देवी पृथ्वी र सबै प्राणीहरूलाई यी अधर्मीहरूको अत्याचारबाट मुक्त गरेर अनुग्रह गर्नुहोस्।'

देवताहरूको प्रार्थना सुनेर भगवान श्रीहरिले भन्नुभयो - 'हे देवताहरू! म यो पवित्र कार्य गर्न सधैं तयार छु। म मानव रूप धारण गरेर मर्त्यलोकमा अवतार लिनेछु, तर म त्यही स्त्रीको गर्भमा मात्र बास गर्नेछु जसले आफ्नो पतिसँग मिलेर आषाढ महिनाको शुक्ल पक्षमा द्वादशी व्रतको अनुष्ठान गर्नेछिन्।' यति भनेर भगवान श्रीहरि त्यहाँबाट अन्तर्धान हुनुभयो र सबै देवताहरू हर्षित हुँदै आ-आफ्नो लोकमा गए।

त्यसपछि, म यहाँ आएको हुँ। मेरो आगमनको विशेष उद्देश्य यो हो कि मैले तपाईंलाई यस विषयमा अवगत गराउनुपर्छ, किनकि मलाई थाहा छ कि तपाईंको कुनै पनि सन्तान जीवित छैनन्।' यति भनेर देवर्षि नारदले वासुदेवजीको अगाडि आषाढ शुक्ल द्वादशी व्रतको विधिको वर्णन गर्नुभयो र त्यहाँबाट अन्तर्धान हुनुभयो।"

ऋषि दुर्वासा भन्नुहुन्छ - "हे मुनि! यस द्वादशी व्रतको पुण्यले यदुश्रेष्ठ वासुदेवजीले श्रीकृष्ण जस्तो अलौकिक पुत्र प्राप्त गर्नुभयो, जो स्वयम् भगवान श्रीहरिका अवतार हुन्। यसबाहेक, वासुदेवजीले ठूलो सुख, धन, यश र ऐश्वर्य प्राप्त गर्नुभयो। जीवनभर सबै प्रकारका सुख-सुविधाहरू भोग्दै अन्तमा उनले भगवान श्रीहरिको सनातन धाम प्राप्त गरे। हे महामुनि! मैले तपाईंको अगाडि आषाढ महिनामा गरिने द्वादशी व्रतको महिमा वर्णन गरें, तपाईं आफ्नो शक्ति अनुसार यसको पालन गर्नुहोस्।"

|| यस प्रकार श्री वराह पुराणमा वर्णित श्रीकृष्ण वासुदेव द्वादशी व्रतको महिमा समाप्त हुन्छ ||