भौम मङ्गलबार व्रत कथा

भौम मङ्गल व्रतको कथा वर्णन गर्दै सूतजीले ऋषिहरूसँग भन्नुभयो - "एक समय महर्षि गौतमले समस्त लोकमा पूजनीय भगवान मङ्गलसँग प्रश्न गर्नुभयो - 'हे लोहिताङ्ग! हे भगवन्! कृपा गरेर एउटा यस्तो गोपनीय एवं श्रेष्ठ व्रतको वर्णन गर्नुहोस् जसलाई गर्नाले समस्त पापहरूको शमन हुन्छ। समस्त आयुधहरूले सुसज्जित, वाहनमा आरुढ, सुन जस्तै कान्ति भएका भगवान मङ्गलको पूजनले अनेक प्रकारका सुख-सम्पत्ति प्राप्त हुन्छन्। कृपया धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष तथा समस्त प्रकारका सुख-सौभाग्य आदि प्रदान गर्ने भौम व्रतको वर्णन गर्नुहोस्।'

महर्षि गौतमका कुरा सुनेर मङ्गल देवले भन्नुभयो - 'हे ऋषिश्रेष्ठ! तीनै लोकमा प्रचलित व्रतको म वर्णन गर्दछु, कृपया श्रद्धापूर्वक सुन्नुहोस् -

प्राचीनकालमा एउटा अत्यन्तै वेद र शास्त्रको ज्ञाता ब्राह्मण थियो जसको नाम नन्दक थियो। उसकी सुनन्दा नामकी अत्यन्तै सुलक्षणी धर्मपत्नी थिइन्। उनीहरू दुवै वृद्ध भइसकेका थिए तर उनीहरूको कुनै सन्तान थिएन। यस कारणले त्यस ब्राह्मणले एउटी ब्राह्मण कन्यालाई धर्मपुत्रीका रूपमा स्वीकार गर्यो र आफ्नै छोरी जस्तै लालन-पालन गर्न थाल्यो।

त्यस कन्याले पूर्वजन्ममा मङ्गल देवको अनन्य भक्ति र आराधना गरेकी थिइन्। त्यस कन्याका अङ्गहरू सुन जस्तै चम्किला थिए। पूर्वजन्मको सत्कर्मका कारण त्यस कन्याका अष्टाङ्गबाट सुन उत्पन्न हुन्थ्यो। त्यस सुनका कारण नन्दक अत्यन्तै धनी र प्रभावशाली भयो। कन्या १० वर्षकी भएपछि उनले आफ्नी छोरीको विवाह पूर्ण विधि-विधानले सोमेश्वर नामक ब्राह्मणसँग गरिदिए। तर अहिले नै उसको बिदाइ गरिएको थिएन।

समय बित्दै जाँदा ती कन्या युवावस्थामा पुगिन्। उचित समय आएपछि नन्दकले आफ्नी छोरी र सोमेश्वरलाई अनेक प्रकारका धन-उपहार आदि दिएर बिदाइ गरिदिए। दिन र रातभरि यात्रा गर्दै उनीहरू दुवै एउटा अत्यन्तै घना जंगलमा पुगे। जंगलमा लुटेराहरूको एउटा समूहले उनीहरूलाई घेर्यो र धनको लोभमा सोमेश्वरको हत्या गरिदियो। आफ्नो पतिको हत्याले आहत भएर ती कन्याले पनि प्राण त्याग्ने निश्चय गरिन्।

पतिको चिताको प्रदक्षिणा गरेपछि उनी त्यस चितामा आफूलाई समाहित गर्नै लागेकी थिइन् कि त्यहाँ भगवान मङ्गल प्रकट हुनुभयो। मङ्गल देवले ती ब्राह्मण कन्यालाई भन्नुभयो - 'हामी पतिको प्रति तिम्रो निष्ठा र प्रेमबाट अत्यन्तै प्रसन्न छौं, हामी तिम्रा समस्त मनोकामनाहरू पूर्ण गर्नेछौं। वरदान माग।' ती कन्याले भनिन् - 'यदि तपाईं मदेखि प्रसन्न हुनुहुन्छ भने हे भगवान! कृपया मेरो पतिलाई जीवनदान प्रदान गर्नुहोस्।' यो सुनेर मङ्गल देवले भन्नुभयो - 'तथास्तु! तिम्रो पति देवताहरू जस्तै अजर-अमर हुनेछ। अरू जे कामना छ माग।'

यो सुनेर ती ब्राह्मणीले भनिन् - 'हे भूमिपुत्र! हे देवेश्वर! तपाईं कृपा गरेर यो वरदान दिनुहोस् कि जसले पनि रातो चन्दनले तपाईंको पूजन र स्मरण गरोस् र मङ्गलबार बिहान रातो फूलले तपाईंको पूजा-अर्चना गरोस्, ऊ सधैं समस्त प्रकारका व्याधि र रोगहरूबाट सुरक्षित रहोस्। हे प्रभु! मङ्गलबार तपाईंको पूजन गर्नेको सर्प, अग्नि, शत्रु र वियोग आदिबाट रक्षा गर्नुहोस् र सुख-सम्पत्ति प्रदान गर्नुहोस्।'

ब्राह्मण कन्याका कुरा सुनेर भगवान मङ्गलले भन्नुभयो - 'जो पनि भक्तले अर्काको घरको अन्न त्याग गरेर कालो अन्नको सेवन गर्दै २१ वटा भौम व्रत गर्छ र मङ्गल देवको वैदिक मन्त्रहरूको उच्चारण गर्दै अर्घ्य आदि प्रदान गरी सामग्रीसहित जवान साँढे दान गर्छ र यथाशक्ति ब्राह्मणहरूलाई भोजन गराएर सुन दान गर्छ, ऊ सधैं ग्रह पीडाबाट सुरक्षित रहँदै उन्नति गर्छ। यस व्रतलाई गर्ने भक्तलाई भूत, वेताल, डाकिनी-शाकिनी आदिले पनि केही अहित गर्न सक्दैनन्।'

मङ्गल देवले भन्नुभयो - 'समस्त प्रकारका सुख प्रदान गर्ने यस व्रतको वर्णन हामीले तिम्रो सामु गरेका छौं। यस व्रतलाई गर्ने भक्त समस्त प्रकारको पीडाबाट मुक्त रहनेछ। यो व्रत स्त्री, पुरुष सबैका लागि गर्न योग्य छ। पुण्यदायक भौम व्रतको फलस्वरूप निश्चित रूपमा सबैलाई मुक्ति र स्वर्गलोकको प्राप्ति हुन्छ।' यसरी व्रतको माहात्म्य वर्णन गरेर भगवान मङ्गल अन्तर्धान हुनुभयो।'"

॥ इति श्री भौम मङ्गलबार व्रत कथा सम्पूर्ण ॥