अम्बिकेश्वरी मन्दिर (Ambikeshwari Temple)

अम्बिकेश्वरी मन्दिर

दाङ जिल्लाको घोराहीमा अवस्थित अम्बिकेश्वरी मन्दिर एक महत्वपूर्ण शक्तिपीठ हो। कटुवा खोलाको किनारमा रहेको यो मन्दिरलाई दाङ उपत्यकाकै सबैभन्दा प्रसिद्ध धार्मिक स्थल मानिन्छ।

पौराणिक उत्पत्ति र किंवदन्ती

स्वस्थानी पुराणका अनुसार यो एक प्रमुख शक्तिपीठ हो, जहाँ सतीदेवीको दाहिने कान पतन भएको विश्वास गरिन्छ। 'कान' पतन भएको हुनाले यस ठाउँको नाम 'पौर बन्ध' बाट अपभ्रंश हुँदै 'अम्बापुर' रहन गएको विश्वास गरिन्छ।

स्थानीय जनश्रुति अनुसार, धेरै समय पहिले बुढाथोकी परिवारका एक पुरुषलाई सपनामा देवीले दर्शन दिएर आफ्नो निवास भएको जानकारी दिएकी थिइन्। सपनाको संकेत अनुसार खोज्दा कानको आकारको गहिरो प्वाल फेला पर्यो। देवीको शक्ति परीक्षण गर्न बुढाथोकी दम्पतीले आफ्नो जिब्रो र स्तनको मुन्टो काटेर चढाएको र ती अङ्गहरू देवीको कृपाले तुरुन्तै पहिलेकै अवस्थामा जोडिएको रोचक कथा प्रचलित छ।

इतिहास र ऐतिहासिक संकेत

अम्बिकेश्वरी मन्दिरको इतिहास क्षेत्रीय राजपरिवारसँग गहिरो गरी जोडिएको छ:

• राजा रणभिम शाहको घण्टी: मन्दिरमा रहेको वि.सं. १८६३ (सन् १८०६) को एउटा घण्टी सबैभन्दा पुरानो प्रमाण हो, जुन सल्यानी राजा रणभिम शाहले चढाएका थिए। उनी गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहका ज्वाइँ थिए।
• सिंहका मूर्तिहरू: वि.सं. १९२२ मा धीर शमशेरले श्री ५ त्रैलोक्यको व्रतबन्ध र विवाहको उपलक्ष्यमा दुईवटा सिंहका मूर्तिहरू यहाँ चढाएका थिए।

मन्दिरको स्वरूप र पूजा

अम्बिकेश्वरी मन्दिर उत्तराभिमुख प्यागोडा शैलीको दुई तले संरचना हो जसमा पित्तलको गजुर रहेको छ। मन्दिरको बीचमा करिब १ मिटर उचाइमा रहेको चौकामा सतीदेवीको कानको प्रतीक स्वरूप एउटा गहिरो प्वाल छ, जसलाई भक्तजनहरूले श्रद्धापूर्वक पूजा र दर्शन गर्छन्।

बडा दशैँ र चैते दशैँको समयमा यहाँ भक्तजनहरूको ठूलो घुइँचो लाग्दछ। दशैँको फूलपाती, कालरात्रि र अष्टमीका दिन विशेष पूजा हुन्छ। यो मन्दिर विवाह र व्रतबन्ध जस्ता संस्कार कार्यका लागि पनि निकै प्रसिद्ध छ।