बैद्यनाथ धाम (Baidyanath Dham)

बैद्यनाथ धाम

अछाम जिल्लाको साँफेबगर नगरपालिकामा अवस्थित बैद्यनाथ धाम नेपालका चार प्रसिद्ध धामहरूमध्ये एक महत्वपूर्ण धार्मिक तथा ऐतिहासिक स्थल हो। यो धाम बूढीगङ्गा र सरस्वती (परभली) नदीको संगममा अवस्थित छ।

रावणको तपस्या र 'बैद्यनाथ' नामको उत्पत्ति

पौराणिक कथा अनुसार लङ्कापति रावण भगवान शिवका अनन्य भक्त थिए। उनले यहाँ शिवजीको दर्शन पाउन कठोर तपस्या गरेका थिए:

• टाउकोको आहुति: रावणले आफ्नो एउटा-एउटा गरी नौवटा टाउका काटेर हवन कुण्डमा अर्पण गरे। जब उनी दशौँ टाउको काट्न तयार भए, तब भगवान शिव प्रकट भए।
• बैद्यका रूपमा शिव: शिवजीले रावणको भक्तिबाट प्रसन्न भई 'बैद्य' (चिकित्सक) को रूप धारण गरेर रावणका काटिएका सबै टाउकाहरू पुनः जोडिदिए। भगवान शिवले बैद्यको रूपमा उपचार गरेकाले यस स्थानको नाम 'बैद्यनाथ' रहन गएको हो।

शिवलिङ्ग स्थापनाको कथा

शिवजीले रावणलाई एउटा शक्तिशाली शिवलिङ्ग दिएर लङ्का लैजान अनुमति दिए, तर बाटोमा कतै पनि जमिनमा नराख्न सर्त राखे। यात्राको क्रममा रावणलाई आकस्मिक शौच जानु परेपछि उनले एक गोठालो (जो वास्तवमा भेष बदलेका गणेश थिए) लाई लिङ्ग समात्न दिए। गोठालोले लिङ्ग गह्रौँ भएको बहाना गरी जमिनमा राखिदिए। रावण फर्केर आउँदा लिङ्ग जमिनमा गाडिइसकेको थियो, जुन अहिले पनि यहीँ पूजित छ।

ऐतिहासिक र धार्मिक महत्त्व

• अमरसिंह थापाको योगदान: नेपाल एकीकरणको समयमा जर्नेल अमरसिंह थापाको नेतृत्वमा आएको गोर्खाली सेनाले यहाँका हातहतियारहरू मन्दिरलाई चढाएका थिए, जुन अहिले पनि मन्दिरको संग्रहालयमा सुरक्षित छन्।
• वेद विद्याश्रम: यहाँ वि.सं. २०५५ देखि वेद विद्याश्रम सञ्चालनमा छ, जहाँ बटुकहरूलाई संस्कृत र वैदिक शिक्षा दिइन्छ।
• मुख्य उत्सवहरू: महाशिवरात्रि र माघे सङ्क्रान्तिका दिन यहाँ विशाल मेला लाग्छ, जहाँ नेपाल र भारतबाट हजारौँ भक्तजनहरू आउने गर्छन्।