गोसाइँकुण्ड (Gosaikunda)

रसुवा जिल्लामा समुद्री सतहबाट ४,३८० मिटरको उचाइमा अवस्थित गोसाइँकुण्ड हिन्दू र बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको एक परम पवित्र तीर्थस्थल हो। यो रसुवाको लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र पर्दछ र यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय महत्वको सिमसार क्षेत्र (रामसार साइट) मा पनि समावेश गरिएको छ।

पौराणिक कथा र उत्पत्ति

गोसाइँकुण्डको उत्पत्ति हिन्दू धर्मको प्रसिद्ध 'समुद्र मन्थन' सँग जोडिएको छ:

• कालकूट विष र नीलकण्ठ: समुद्र मन्थनबाट निस्केको भयानक कालकूट विषले संसार नष्ट गर्न लागेपछि ब्रह्माण्डको रक्षाका लागि भगवान शिवले उक्त विष आफैँले पिउनुभयो। विषको जलन शान्त पार्न शीतल ठाउँको खोजीमा उहाँ हिमालय क्षेत्र पुग्नुभयो।
• त्रिशूल प्रहार: त्यहाँ पुगेर उहाँले आफ्नो त्रिशूलले पहाडमा प्रहार गर्दा तीनवटा जलधारा निस्किए, जसबाट गोसाइँकुण्डको निर्माण भएको मानिन्छ। कुण्डको बीचमा रहेको ठूलो ढुङ्गालाई अहिले पनि भगवान शिवको शयन गरिरहेको आकृतिका रूपमा पूजा गरिन्छ।

धार्मिक र ऐतिहासिक महत्व

• १०८ कुण्ड: गोसाइँकुण्ड क्षेत्रमा साना-ठूला गरी १०८ वटा कुण्डहरू रहेको विश्वास गरिन्छ, जसमा भैरवकुण्ड, सरस्वतीकुण्ड र सूर्यकुण्ड प्रमुख छन्।
• पाटनको कुम्भेश्वरसँगको सम्बन्ध: जनविश्वास अनुसार गोसाइँकुण्डको पानी जमिनमुनिबाट बगेर ललितपुरको पाटनस्थित कुम्भेश्वर महादेवको पोखरीमा पुग्छ। त्यसैले जनैपूर्णिमाका दिन त्यहाँ स्नान गर्दा गोसाइँकुण्डकै पुण्य मिल्ने विश्वास गरिन्छ।
• अमरसिंह थापा: नेपाल-अङ्ग्रेज युद्धका वीर योद्धा बडाकाजी अमरसिंह थापाले आफ्ना अन्तिम दिनहरू यहीँ बिताएका थिए र यहीँ देह त्याग गरेका थिए। यहाँ रहेको 'अमरसिंह गुफा' उनकै स्मृतिमा चिनिन्छ।

प्रमुख मेला र पर्वहरू

• जनैपूर्णिमा मेला: साउन/भदौ महिनामा लाग्ने यो यहाँको सबैभन्दा ठूलो मेला हो। यस समयमा हजारौँ भक्तजनहरू कुण्डमा स्नान गर्न र जनै फेर्न यहाँ पुग्छन्। मेलामा झाँक्रीहरूको विशेष नाच आकर्षणको केन्द्र हुन्छ।
• गङ्गा दशहरा: जेठ महिनाको शुक्ल पक्षको दशमी तिथिका दिन यहाँ स्नान गर्नाले १० प्रकारका पापहरू नष्ट हुने धार्मिक विश्वास छ।