हलेसी महादेव मन्दिर (Halesi Mahadev Temple)

खोटाङ जिल्लामा अवस्थित हलेसी महादेवलाई 'पूर्वको पशुपति' भनेर चिनिन्छ। यो हिन्दू, बौद्ध र किराँत तीनवटै धर्मावलम्बीहरूको साझा पवित्र तीर्थस्थल हो, जसले गर्दा यो धार्मिक सहिष्णुताको विश्वमै एक उत्कृष्ट उदाहरण मानिन्छ।

इतिहास र किम्बदन्ती

हलेसी महादेवको इतिहास हजारौँ वर्ष पुरानो छ र यो तीन फरक धर्मको आस्थासँग जोडिएको छ:

• हिन्दू धर्म: पौराणिक कथा अनुसार, भगवान शिवले भस्मासुर राक्षसबाट बच्न यहाँको गुफामा शरण लिनुभएको थियो। पछि भगवान विष्णुले मोहनी रूप धारण गरी भस्मासुरको अन्त्य गर्नुभएको विश्वास गरिन्छ।
• बौद्ध धर्म (मरातिका गुफा): बौद्ध धर्मावलम्बीहरू यसलाई 'मरातिका गुफा' भन्छन्। यहाँ गुरु पद्मसम्भव (गुरु रिन्पोछे) ले ध्यान गरी अमरत्व (Long Life) प्राप्त गरेको विश्वास गरिन्छ।
• किराँत धर्म: किराँत राई समुदायले यसलाई आफ्नो आदिम पुर्खा 'हेत्छाकुप्पा' (Raechhakule) सँग सम्बन्धित पवित्र स्थल र आफ्नो उद्गम भूमिको रूपमा पुज्ने गर्छन्।

गुफाका प्रकार र संरचना

हलेसी महादेवको मुख्य आकर्षण यहाँका प्राकृतिक गुफाहरू हुन्, जसलाई भगवान शिवका तीन आँखाको प्रतीक मानिन्छ:

• हलेसी महादेव गुफा: यो मुख्य गुफा हो, जहाँ प्राकृतिक शिवलिङ्ग अवस्थित छ। यसको प्रवेशद्वार अर्धचन्द्राकारको छ।
• बसाहा गुफा: यो मुख्य गुफाको नजिकै छ। भनिन्छ, शिव लुक्न जाँदा आफ्नो वाहन 'बसाहा' (नन्दी) लाई द्वारपालका रूपमा यहाँ राखेका थिए।
• भैरव गुफा: यो अर्को महत्वपूर्ण गुफा हो, जहाँ भस्मासुरको अवशेष रहेको जनविश्वास छ।

पाँच प्रतीकात्मक द्वारहरू (Dwars): गुफाभित्र विभिन्न साँघुरा प्वालहरू छन् जसलाई पार गर्दा विशेष फल मिल्ने विश्वास गरिन्छ: १. धर्म द्वार र पाप द्वार: धर्मात्मा र पापी छुट्याउने द्वार। २. जन्म द्वार: पुनर्जन्मको कष्टबाट मुक्ति पाइने विश्वास। ३. स्वर्ग द्वार: मोक्ष प्राप्तिको प्रतीक। ४. घोप्टे द्वार: साहसको प्रतीक।

विशेष पर्व र परम्परा

यहाँ वर्षभरि नै विभिन्न उत्सवहरू मनाइन्छ। विशेष गरी महाशिवरात्रि, रामनवमी, बालाचतुर्दशी, तीज, र किराँत समुदायका उधौली र उभौली पर्वहरूमा यहाँ ठूलो मेला लाग्छ। भक्तजनहरू सन्तान प्राप्ति र मनोकांक्षा पूरा हुने विश्वासका साथ नेपाल र भारतबाट यहाँ दर्शन गर्न आउँछन्।