खैराबाङ भुवनेश्वरी (Khairabang Bhuwaneshwari)

सल्यान जिल्लाको शारदा नगरपालिका-११, हिवल्चामा अवस्थित खैराबाङ भुवनेश्वरी मन्दिर कर्णाली प्रदेशकै एक अत्यन्त शक्तिशाली र प्राचीन शक्तिपीठ हो। समुद्री सतहबाट करिब १,६०० फिटको उचाइमा रहेको पहाडको टाकुरामा यो मन्दिर अवस्थित छ।

इतिहास र पौराणिक मान्यता

खैराबाङ भुवनेश्वरीलाई नेपालका ५१ शक्तिपीठहरूमध्ये एक मानिन्छ। पौराणिक कथा अनुसार, भगवान शिवले सतीदेवीको मृत शरीर बोकेर हिँड्ने क्रममा यहाँ सतीदेवीको बायाँ स्तन (कतिपय मान्यता अनुसार मृगौला) पतन भएको विश्वास गरिन्छ। यहाँ एकै स्थानमा दुई देवी, दुई शिवलिङ्ग र दुई योगिनी रहेकाले अन्य पीठहरूभन्दा दोब्बर दैविक शक्ति रहेको जनविश्वास छ। वि.सं. १४८० देखि नै यहाँ नियमित पूजाआजा हुँदै आएको ऐतिहासिक प्रमाणहरू भेटिएका छन्।

वास्तुकला

पहिलेको संरचनालाई सुधार गर्दै हाल यस मन्दिरलाई भव्य नेपाली प्यागोडा शैलीमा पुनर्निर्माण गरिँदैछ। मन्दिरमा ढुङ्गा, माटो र काठको कलात्मक प्रयोग गरिएको छ। वि.सं. २०७५ मा यहाँ पित्तलको नयाँ भव्य मूर्ति स्थापना गरिएको छ, जसको दायाँ-बायाँ ठूला बाघका आकृतिहरू राखिएका छन्। यो मन्दिर करिब २७ रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको छ।

पूजा विधि र बलि परम्परा

यहाँ मंगलबार, शनिबार र शुक्ल पक्षका अष्टमी, नवमीमा भक्तजनहरूको विशेष घुइँचो लाग्छ। ब्राह्मण र क्षेत्री समुदायका भक्तजनहरूले यहाँ बसेर चण्डीपाठ गर्ने परम्परा छ। यहाँ मुख्यतया पञ्चबलि (बोका, राँगो, भेडा, हाँस र परेवा) चढाउने ऐतिहासिक चलन छ।

मेला र उत्सव

• बडादसैँ र चैते दसैँ: वर्षको दुई पटक (चैत्र र आश्विन शुक्ल पक्ष) यहाँ १५ दिनसम्म ठूलो धार्मिक मेला लाग्दछ।
• भक्तजन: मेलाको समयमा नेपालका विभिन्न जिल्लाहरू र भारतबाट समेत हजारौँको संख्यामा दर्शनार्थीहरू आउने गर्दछन्।