ऋषेश्वर महादेव (Risheshwar Mahadev - Daman)

मकवानपुर जिल्लाको दामन र सिमभन्ज्याङको बीचमा अवस्थित ऋषेश्वर महादेव मन्दिर एक अत्यन्तै महत्वपूर्ण धार्मिक र पर्यटकीय स्थल हो। समुद्री सतहबाट करिब २,५८४ मिटरको उचाइमा रहेको यो मन्दिर प्राकृतिक सुन्दरता र शान्त वातावरणले घेरिएको छ।

पौराणिक कथा र धार्मिक महत्व

• हिन्दु र बौद्ध धर्मको संगम: ऋषेश्वर महादेवलाई हिन्दुहरूले भगवान शिवको प्राचीन वासस्थानका रूपमा पुज्छन् भने बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले यसलाई महान गुरु पद्मसम्भव (गुरु रिम्पोछे) सँग जोडेर हेर्छन्। बौद्ध परम्परा अनुसार, ८औं शताब्दीमा गुरु रिम्पोछेले यहाँ ध्यान बसेका थिए र उनले आफ्नो लौरोले प्रहार गर्दा यहाँ एउटा पवित्र पानीको मुहान (चुमिग जाङछुब) निस्केको विश्वास गरिन्छ।
• राजा त्रिभुवन र महेन्द्रको जन्म: एउटा प्रचलित किंवदन्ती अनुसार, तत्कालीन राजा त्रिभुवनले यहाँ सन्तान प्राप्तिको कामना गर्दै पूजा गरेका थिए, जसको फलस्वरुप राजा महेन्द्रको जन्म भएको जनविश्वास रहेको छ।
• तपस्या स्थल: यो स्थान प्राचीन कालदेखि नै ऋषिमुनिहरूको ध्यान र तपस्या गर्ने केन्द्रको रूपमा चिनिन्छ, त्यसैले यसको नाम 'ऋषेश्वर' (ऋषिहरूका ईश्वर) रहन गएको हो।

वास्तुकला र विशेषता

• सरल नेपाली शैली: मन्दिरको वास्तुकला सामान्य र परम्परागत नेपाली शैलीको छ। यो घना जङ्गलको बीचमा एउटा सानो र शान्त संरचनाको रूपमा रहेको छ।
• पवित्र धारा: मन्दिर परिसरमा एउटा प्राकृतिक ढुङ्गे धारा छ, जसलाई अत्यन्तै पवित्र मानिन्छ। भक्तजनहरू यहाँ स्नान गरेर मात्र पूजा गर्ने गर्छन्।
• प्राकृतिक सौन्दर्य: यहाँबाट सगरमाथा, मनास्लु र अन्नपूर्ण जस्ता हिमशृङ्खलाहरूको मनोरम दृश्य देख्न सकिन्छ।

चाडपर्व र मेला

• महाशिवरात्रि: महाशिवरात्रिको दिन यहाँ भक्तजनहरूको ठूलो घुइँचो लाग्ने गर्दछ।
• साउन महिना: साउनको प्रत्येक सोमबार यहाँ विशेष पूजाआजा गरिन्छ।
• धार्मिक सहिष्णुता: यहाँ हिन्दु र बौद्ध दुवै धर्मावलम्बीहरूले उत्तिकै श्रद्धाका साथ पूजाआजा गर्ने गर्छन्, जुन नेपाली धार्मिक सद्भावको अनुपम उदाहरण हो।