महा शिवरात्रि षोडशोपचार पूजा विधि
महा शिवरात्रि षोडशोपचार पूजा विधि
महा शिवरात्रि र भगवान् शिवसँग सम्बन्धित अन्य अवसरहरूमा पौराणिक मन्त्रहरूको उच्चारणका साथ १६ वटा उपचारद्वारा भगवान् शिवको पूजा गरिन्छ। देवी-देवताहरूलाई १६ विधिले पूजा गर्ने प्रक्रियालाई षोडशोपचार पूजा (षोडशोपचार पूजा) भनिन्छ।
अन्तर्क्रियात्मक विधि
पूजाको सुरुवात भगवान् शिवको ध्यानबाट गर्नुपर्छ। आफ्नो अगाडि रहेको शिवको प्रतिमा वा लिङ्गको अगाडि ध्यान गर्नुपर्छ। ध्यान गर्दा निम्न मन्त्र उच्चारण गर्नुहोस्।
ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचन्द्रावतंसं रत्नाकल्पोज्ज्वलाङ्गं परशुमृगवराभीतिहस्तं प्रसन्नम्। पद्मासीनं समन्तात् स्तुतममरगणैर्व्याघ्रकृत्तिं वसानं विश्वाद्यं विश्वबीजं निखिलभयहरं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रम्॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः ध्यानात् ध्यानं समर्पयामि।
Dhyayennityam Mahesham Rajatagirinibham Charuchandravatamsam Ratnakalpojjvalangam Parashumrigavarabhitihastam Prasannam Padmasinam Samantat Stutamamaraganairvyaghrakrittim Vasanam। Vishvadyam Vishwabijam Nikhilabhayaharam Panchavaktram Trinetram॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Dhyanat Dhyanam Samarpayami
ध्यान गरिसकेपछि, हातमा जल र अक्षता लिएर पूजाको सङ्कल्प गर्नुपर्छ।
ॐ तत्सत् अद्यैतस्य ब्रह्मणोऽह्नि द्वितीय-प्रहरार्द्धे श्वेत-वराह-कल्पे जम्बू-द्वीपे भरत-खण्डे अमुक-प्रदेशे अमुक-पुण्य-क्षेत्रे कलियुगे कलि-प्रथम-चरणे अमुक-संवत्सरे अमुक-मासे अमुक-पक्षे अमुक-तिथौ अमुक-वासरे अमुक-गोत्रोत्पन्नो अमुक-नाम-अहं मम पापक्षयार्थम् अक्षयमोक्षभोगप्राप्त्यर्थं शिवरात्रिव्रतं करिष्ये।
Om Tatsat Adyaitasya Brahmanoahni Dvitiya-Prahararddhe Shveta-Varaha-Kalpe Jambu-Dvipe Bharata-Khande Amuka-Pradeshe Amuka-Punya-Kshetre Kaliyuge Kali-Prathama-Charane Amuka-Samvatsare Amuka-Mase Amuka-Pakshe Amuka-Tithau Amuka-Vasare Amuka-Gotrotpanno Amuka-Nama-Aham Mama Papakshayartham Akshaya-Moksha-Bhoga-Praptyartham Shivaratri-Vratam Karishye
आवाहन मुद्रा देखाउँदै भगवान् शिवलाई निम्न मन्त्रद्वारा आवाहन गर्नुहोस्।
ॐ सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्। स भूमिं विश्वतो वृत्वा अत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम्॥
आगच्छ देवदेवेश मर्त्यलोकहितेच्छया। पूजयामि विधानेन प्रसन्नः सुमुखो भव॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः देवेशम् आवाहयामि।
Om Sahasrashirsha Purushah Sahasrakshah Sahasrapat। Sa Bhumim Vishvato Vritva Atyatishthaddashangulam॥
Agachchha Devadevesha Martyalokahitechchhaya। Pujayami Vidhanena Prasannah Sumukho Bhava॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Devesham Avahayami।
आवाहन गरेपछि, अञ्जलिमा पाँच वटा फूल लिएर भगवान् शिवलाई आसन अर्पण गर्नुहोस्।
पुरुष एवेदगं सर्वम् यद्भूतं यच्छ भव्यम्। उतामृतत्वस्येशानः यदन्नेनातिरोहति॥
सदासनं कुरु प्राज्ञ निर्मलं स्वर्णनिर्मितम्। भूषितं विविधै रत्नैः कुरु त्वं पादुकासनम्॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः आसनं कल्पयामि।
Purusha Evedagam Sarvam Yadbhutam Yachchha Bhavyam। Utanritatvasyeshanah Yadannenatirohati॥
Sadasanam Kuru Prajna Nirmalam Svarnanirmitam। Bhushitam Vividhai Ratnaih Kuru Tvam Padukasanam॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Asanam Kalpayami।
भगवान् शिवको गोडा धुनका लागि जल अर्पण गर्नुहोस्।
एतावानस्य महिमा अतो ज्यायागंश्च पूरुषः। पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि॥
गङ्गादिसर्वतीर्थेभ्यो मया प्रार्थनयाहृतम्। तोयमेतत्सुखस्पर्शं पाद्यार्थं प्रतिगृह्यताम्॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः पाद्यं समर्पयामि।
Etavanasya Mahima Ato Jyayaganshcha Purushah। Padoasya Vishva Bhutani Tripadasyanritam Divi॥
Gangadisarvatirthebhyo Maya Prarthanayahritam। Toyametatsukhasparsham Padyartham Pratigrihyatam॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Padyam Samarpayami।
षोडशोपचार अन्तर्गत अर्घ्य
भगवान् शिवको अभिषेकका लागि जल अर्पण गर्नुहोस्।
त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवात्पुनः। ततो विश्वङ्व्यक्रामत् साशनानशने अभि॥
गन्धोदकेन पुष्पेण चन्दनेन सुगन्धिना। अर्घ्यं गृहाण देवेश भक्तिं मे ह्यचलां कुरु॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः अर्घ्यं समर्पयामि।
Tripadurdhva Udaitpurushah Padoasyehabhavatpunah। Tato Vishvanvyakramat Sashananashane Abhi॥
Gandhodakena Pushpena Chandanena Sugandhina। Arghyam Grihana Devesha Bhaktim Me Hyachalam Kuru॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Arghyam Samarpayami।
प्रहर अनुसार अर्घ्य
प्रथम प्रहर अर्घ्य:
नमः शिवाय शान्ताय सर्वपापहराय च। शिवरात्रौ मया दत्तं गृहाणार्घ्यं प्रसीद मे॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः प्रथमप्रहरस्य अर्घ्यं समर्पयामि।
Namah Shivaya Shantaya Sarvapapaharaya Cha। Shivaratrau Maya Dattam Grihanarghyam Prasida Me॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Prathamapraharasya Arghyam Samarpayami।
द्वितीय प्रहर अर्घ्य:
मया कृतान्यनेकानि पापानि हर शङ्कर। गृहाणार्घ्यम् उमाकान्त शिवरात्रौ प्रसीद मे॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः द्वितीयप्रहरस्य अर्घ्यं समर्पयामि।
Maya Kritanyanekani Papani Hara Shankara। Grihanarghyam Umakanta Shivaratrau Prasida Me॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Dvitiyapraharasya Arghyam Samarpayami।
तृतीय प्रहर अर्घ्य:
दुःखदारिद्र्यभावैश्च दग्धोऽहं पार्वतीपते। मां वै त्राहि महादेव गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः तृतीयप्रहरस्य अर्घ्यं समर्पयामि।
Duhkhadaridryabhavaishcha Dagdhoaham Parvatipate। Mam Vai Trahi Mahadeva Grihanarghyam Namoastu Te॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Tritiyapraharasya Arghyam Samarpayami।
चतुर्थ प्रहर अर्घ्य:
किं न जानासि देवेश तावद्भक्तिं प्रयच्छ मे। स्वपादाग्रतले देव दास्यं देहि जगत्पते॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः चतुर्थप्रहरस्य अर्घ्यं समर्पयामि।
Kim Na Janasi Devesha Tavadbhaktim Prayachchha Me। Svapadagratale Deva Dasyam Dehi Jagatpate॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Chaturthapraharasya Arghyam Samarpayami।
शुद्धिका लागि आचमन जल अर्पण गर्नुहोस्।
तस्माद्विराडजायत विराजो अधि पूरुषः। स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः॥
कर्पूरोशीरसुरभि शीतलं विमलं जलम्। गङ्गायास्तु समानीतं गृहाणाचमनीयकम्॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः आचमनीयं समर्पयामि।
Tasmadviradajayata Virajo Adhi Purushah। Sa Jato Atyarichyata Pashchadbhumimatho Purah॥
Karpuroshirasurabhi Shitalam Vimalam Jalam। Gangayastu Samanitam Grihanachamaniyakam॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Achamaniyam Samarpayami।
भगवान् शिवलाई स्नान गराउनुहोस्।
यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत। वसन्तो अस्यासीदाज्यम् ग्रीष्म इध्मश्शरद्धविः॥
मन्दाकिन्याः समानीतं हेमाम्भोरुहवासितम्। स्नानाय ते मया भक्त्या नीरं स्वीक्रियतां विभो॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः स्नानं समर्पयामि।
Yatpurushena Havisha Deva Yajnamatanvata। Vasanto Asyasidajyam Grishma Idhmashsharaddhavih॥
Mandakinyah Samanitam Hemambhoruhavasitam। Snanaya Te Maya Bhaktya Niram Svikriyatam Vibho॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Snanam Samarpayami।
भगवान् शिवलाई नयाँ वस्त्र अर्पण गर्नुहोस्।
तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषं जातमग्रतः। तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये॥
वस्त्रं सूक्ष्मं दुकूलं च देवानामपि दुर्लभम्। गृहाण त्वमुमाकान्त प्रसन्नो भव सर्वदा॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः वस्त्रं समर्पयामि।
Tam Yajnam Barhishi Praukshan Purusham Jatamagratah। Tena Deva Ayajanta Sadhya Rishayashcha Ye॥
Vastram Sukshmam Dukulam Cha Devanamapi Durlabham। Grihana Tvamumakanta Prasanno Bhava Sarvada॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Vastram Samarpayami।
भगवान् शिवलाई जनै (यज्ञोपवीत) अर्पण गर्नुहोस्।
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः संभृतं पृषदाज्यम्। पशूगँस्तागंश्चक्रे वायव्यान् आरण्यान् ग्राम्याश्च ये॥
यज्ञोपवीतं सहजं ब्रह्मणा निर्मितं पुरा। आयुष्यं ब्रह्मवर्चस्कम् उपवीतं गृहाण मे॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः यज्ञोपवीतं समर्पयामि।
Tasmadyajnatsarvahutah Sambhritam Prishadajyam। Pashuganstaganshchakre Vayavyan Aranyan Granyashcha Ye॥
Yajnopavitam Sahajam Brahmana Nirmitam Pura। Ayushyam Brahmavarchaskam Upavitam Grihana Me॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Yajnopavitam Samarpayami।
भगवान् शिवलाई चन्दन वा खरानी (भस्म) अर्पण गर्नुहोस्।
तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः ऋचः सामानि जज्ञिरे। छन्दाँसि जज्ञिरे तस्मात् यजुस्तस्मादजायत॥
श्रीखण्डं चन्दनं दिव्यं गंधाढ्यं सुमनोहरम्। विलेपनं सुरश्रेष्ठ! चन्दनं प्रतिगृह्यताम्॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः गन्धं समर्पयामि।
Tasmadyajnatsarvahutah Richah Samani Jajnire। Chhandansi Jajnire Tasmat Yajustasmadajayata॥
Shrikhandam Chandanam Divyam Gandhadhyam Sumanoharam। Vilepanam Surashreshtha! Chandanam Pratigrihyatam॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Gandham Samarpayami।
भगवान् शिवलाई फूल र बेलपत्र अर्पण गर्नुहोस्।
तस्मादश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः। गावो ह जज्ञिरे तस्मात् तस्माज्जाता अजावयः॥
माल्यादीनि सुगन्धीनि मालत्यादीनि वै प्रभो। मयाऽऽनीतानि पुष्पाणि गृहाण परमेश्वर॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः पुष्पाणि समर्पयामि।
Tasmadashva Ajayanta Ye Ke Chobhayadatah। Gavo Ha Jajnire Tasmat Tasmajjata Ajavayah॥
Malyadini Sugandhini Malatyadini Vai Prabho। Mayaanitani Pushpani Grihana Parameshvara॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Pushpani Samarpayami।
भगवान् शिवलाई धूप अर्पण गर्नुहोस्।
यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन्। मुखं किमस्य कौ बाहू कावूरू पादावुच्येते॥
वनस्पतिरसोद्भूतो गन्धाढ्यो गन्ध उत्तमः। आघ्रेयः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम्॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः धूपम् आघ्रापयामि।
Yatpurusham Vyadadhuh Katidha Vyakalpayan। Mukham Kimasya Kau Bahu Kavuru Padavuchyete॥
Vanaspatirasodbhuto Gandhadhyo Gandha Uttamah। Aghreyah Sarvadevanam Dhupoayam Pratigrihyatam॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Dhupam Aghrapayami।
भगवान् शिवलाई घिउको दियो अर्पण गर्नुहोस्।
ब्राह्मणोस्य मुखमासीत् बाहू राजन्यः कृतः। ऊरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्यां शूद्रोऽजायत॥
साज्यं च वर्तिसंयुक्तं वह्निना योजितं मया। दीपं गृहाण देवेश! त्रैलोक्यतिमिरापहम्॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः दीपं दर्शयामि।
Brahmanosya Mukhamasit Bahu Rajanyah Kritah। Uru Tadasya Yadvaishyah Padbhyam Shudroajayata॥
Sajyam Cha Vartisanyuktam Vahnina Yojitam Maya। Dipam Grihana Devesha! Trailokyatimirapaham॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Dipam Darshayami।
भगवान् शिवलाई फलफूल र मिठाईको नैवेद्य अर्पण गर्नुहोस्।
ॐ चन्द्रमा मनसो जातः चक्षोः सूर्यो अजायत। मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत॥
नैवेद्यं गृह्यतां देव भक्तिं मे ह्यचलां कुरु। इप्सितं मे वरं देहि परत्र च परां गतिम्॥ शर्कराखण्डखाद्यनि दधिक्षीरघृतानि च। आहारं भक्ष्यभोज्यं च नैवेद्यं प्रतिगृह्यताम्॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः नैवेद्यं निवेदयामि।
Om Chandrama Manaso Jatah Chakshoh Suryo Ajayata। Mukhadindrashchagnishcha Pranadvayurajayata॥
Naivedyam Grihyatam Deva Bhaktim Me Hyachalam Kuru। Ipsitam Me Varam Dehi Paratra Cha Param Gatim॥ Sharkarakhandakhadyani Dadhikshiraghritani Cha। Aharam Bhakshyabhojyam Cha Naivedyam Pratigrihyatam॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Naivedyam Nivedayami।
भगवान् शिवलाई पान र सुपारी अर्पण गर्नुहोस्।
पूगीफलं महद्दिव्यं नागवल्लीदलैर्युतम्। ऐलाचूर्णादिसंयुक्तं ताम्बूलं प्रतिगृह्यताम्॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः ताम्बूलं समर्पयामि।
Pugiphalam Mahaddivyam Nagavallidalairyutam। Ailachurnadisanyuktam Tambulam Pratigrihyatam॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Tambulam Samarpayami।
भगवान् शिवलाई दक्षिणा अर्पण गर्नुहोस्।
हिरण्यगर्भगर्भस्थं हेमबीजं विभावसोः। अनन्तपुण्यफलदमतः शान्तिं प्रयच्छ मे॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः दक्षिणां समर्पयामि।
Hiranyagarbhagarbhastham Hemabijam Vibhavasoh। Anantapunyaphaladamatah Shantim Prayachchha Me॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Dakshinam Samarpayami।
कर्पूर बालेर आरती गर्नुहोस्।
चक्षुर्दं सर्वलोकानां तिमिरस्य निवारणम्। आर्तिक्यं कल्पितं भक्त्या गृहाण परमेश्वर॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः नीराजनं समर्पयामि।
Chakshurdam Sarvalokanam Timirasya Nivaranam। Artikyam Kalpitam Bhaktya Grihana Parameshvara॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Nirajanam Samarpayami।
भगवान् शिवलाई फल अर्पण गर्नुहोस्।
फलेन फलितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्। तस्मात् फलप्रदादेन पूर्णाः सन्तु मनोरथाः॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः फलं समर्पयामि।
Phalena Phalitam Sarvam Trailokyam Sacharacharam। Tasmat Phalapradadena Purnah Santu Manorathah॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Phalam Samarpayami।
हातमा फूल लिएर भगवान् शिवको प्रतिकात्मक प्रदक्षिणा गर्नुहोस्।
नाभ्या आसीदन्तरिक्षम् शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत। पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात् तथा लोकाँ अकल्पयन्॥
यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यासमानि च। तानि तानि विनश्यन्ति प्रदक्षिणे पदे पदे॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः प्रदक्षिणां समर्पयामि।
Nabhya Asidantariksham Shirshno Dyauh Samavartata। Padbhyam Bhumirdishah Shrotrat Tatha Lokam Akalpayan॥
Yani Kani Cha Papani Brahmahatyasamani Cha। Tani Tani विनश्यन्ति Pradakshine Pade Pade॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Pradakshinam Samarpayami।
भगवान् शिवलाई नमस्कार गर्नुहोस्।
सप्तास्यासन् परिधयः त्रिःसप्त समिधः कृतः। देवा यद्यज्ञं तन्वानाः अबध्नन्पुरुषं पशुम् । तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन्। पुरुषं जातमग्रतः॥
मन्त्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं सुरेश्वर!। यत्पूजितं मया देव परिपूर्णं तदस्तु मे॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः नमस्कारं समर्पयामि।
Saptasyasan Paridhayah Trihsapta Samidhah Kritah। Deva Yadyajnam Tanvanah Abadhnanpurusham Pashum । Tam Yajnam Barhishi Praukshan। Purusham Jatamagratah॥
Mantrahinam Kriyahinam Bhaktihinam Sureshvara!। Yatpujitam Maya Deva Paripurnam Tadastu Me॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Namaskaram Samarpayami।
भगवान् शिवलाई मन्त्रपुष्पाञ्जलि अर्पण गर्नुहोस्।
यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवाः तानि धर्माणि प्रथमान्यासन्। ते ह नाकम् महिमानः सचन्ते यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः॥
ॐ सद्योजातं प्रपद्यामि सद्योजाताय वै नमो नमः। भवे भवे नातिभवे भवस्य मां भवोद्भवाय नमः॥
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः मन्त्रपुष्पाञ्जलिं समर्पयामि।
Yajnena Yajnamayajanta Devah Tani Dharmani Prathamanyasan। Te Ha Nakam Mahimanah Sachante Yatra Purve Sadhyah Santi Devah॥
Om Sadyojatam Prapadyami Sadyojataya Vai Namo Namah। Bhave Bhave Natibhave Bhavasya Mam Bhavodbhavaya Namah॥
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Mantrapushpanjalim Samarpayami।
भगवान् शिवको प्रार्थना गर्नुहोस्।
यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपोयज्ञक्रियादिषु। नूनं सम्पूर्णतां यातु सद्यो वन्देतमच्युतम्।
ॐ साङ्गाय सायुधाय साम्बसदाशिवाय नमः प्रार्थनां समर्पयामि।
Yasya Smritya Cha Namoktya Tapoyajnakriyadishu। Nunam Sampurnatam Yatu Sadyo Vandetamachyutam।
Om Sangaya Sayudhaya Sambasadashivaya Namah Prarthanam Samarpayami।
भगवान शिवका लागि पवित्र संग्रह
पवित्र धार्मिक विधि र मन्त्रहरूले तपाईंको आध्यात्मिक यात्रालाई सफल बनाओस्